Verrijkingsmateriaal voor varkens

Alle varkens, zowel in groep als individueel, moeten permanent beschikken over voldoende materiaal om te onderzoeken en mee te spelen. Ze moeten aan hun natuurlijke behoeften kunnen voldoen: eten, bijten, wroeten en spelen. Het materiaal moet daarom eetbaar, kauwbaar, onderzoekbaar en los zijn zoals bijvoorbeeld stro, hooi, hout, zaagsel, compost van champignons, turf of een mengsel.

Autobanden mogen niet gebruikt worden.

Belangrijkste kenmerken

Het materiaal moet in de eerste plaats veilig zijn voor de varkens. Het risico op verwondingen of biologische / chemische besmetting moet zo minimaal mogelijk zijn.
Voorbeelden van onveilig materiaal zijn:
•    synthetisch touw dat in stukjes wordt doorgeslikt kan verstopping in de darmen veroorzaken
•    voorwerpen met metaal in verwerkt bv. banden met metalen strips kunnen snijwonden geven in de bek van het varken
•    oud en gedroogd hout geeft splinters
•    slecht opgeslagen stro, onbehandelde turf / compost van champignons kunnen ziekteverwekkers bevatten
•    droog zaagsel is stoffig en irriterend

Het ideale verrijkingsmateriaal is
•    eetbaar
Het varken moet het kunnen eten of eraan kunnen ruiken. Of het materiaal moet geurig en smaakvol zijn, bij voorkeur met enige voedingswaarde of met een gunstig effect op de spijsvertering.
•    kauwbaar
Het varken moet erin kunnen bijten, bv. vers hout of touw van natuurlijk materiaal.
•    onderzoekbaar
Het varken moet erin kunnen wroeten, bv. zaagsel of turf.
•    los zijn.
Het varken moet het kunnen verplaatsen of veranderen van vorm of structuur, bv. compost van champignons.

Een ketting of harde kunststof (bv. een harde bal) is onvoldoende. Daarom moet dit materiaal worden aangevuld met of vervangen door geschiktere materialen zoals stro, eventueel in een strokoker, jute zakken, natuurlijk touw (zoals hennep of sisal) of zacht en onbewerkt hout (zoals takken). Dit materiaal mag eventueel aan een ketting bevestigd worden om het van de vloer weg te houden. Bijtrubber is ook toegelaten, maar het minder verrijking aan de varkens. Je kiest dus best voor een van de andere materialen.

Overzicht van mogelijke materialen

Presentatie van het materiaal

Het materiaal moet

  • toegankelijk zijn voor alle dieren. De dieren moeten er ten allen tijden aan kunnen met hun muil. Dus hoe lager het materiaal hangt, hoe beter, want zo kunnen ze er makkelijker aan.
  • toereikend zijn voor alle dieren. Als er te weinig afleidingsmateriaal is, geeft dit competitie wat leidt tot agressie.
  • proper zijn. Varkens verliezen hun interesse als het materiaal bevuild is met bv. mest. Wanneer het op de grond ligt of erg laag hangt, raakt het snel bevuild.
  • langdurig interessant zijn. Het moet dus geregeld worden vervangen of aangevuld. Als de varkens het materiaal geregeld onderzoeken, is dit een teken dat het langdurig interessant is. Als de dieren beginnen te bijten of kauwen op ander materiaal zoals tralies, drinknippels,  … dan heeft het materiaal aan interesse verloren en moet je het vervangen. Het is beter om regelmatig kleine hoeveelheden van het materiaal te geven in plaats van een grote hoeveelheid in een keer. Kunstmatig materiaal zoals ijzer en plastic zijn minder afleidend en worden sneller genegeerd.

Soorten verrijkingsmateriaal

Het materiaal kan onderverdeeld worden in 3 categorieën: optimaal, suboptimaal en materiaal van ondergeschikt belang volgens de aard van het materiaal en de wijze waarop het wordt gepresenteerd.

  • Optimaal materiaal

Optimaal materiaal heeft alle benodigde eigenschappen om aan de behoeften van de varkens te voldoen. Het kan afzonderlijk worden gebruikt.
Voorbeelden zijn bedding van stro (van granen en peulvruchten), groenvoer (hooi, gras, kuilvoeder, alfalfa enz.), geperste of gehakselde miscanthus of wortelgewassen (rapen, voederbieten, koolrabi).

  • Suboptimaal materiaal

Suboptimaal materiaal is een essentieel onderdeel van het afleidingsmateriaal. Je gebruikt het in combinatie met ander materiaal.
Voorbeelden zijn pindadoppen, gemalen hout, gemalen voedermaiskolven, touw van natuurlijk materiaal, kokers met samengeperst stro, pellets, jute, papiersnippers of natuurlijk zacht rubber.

Als het als bedding wordt gebruikt, bevredigt het doorgaans de behoefte aan onderzoeken en spelen, maar is niet per definitie eetbaar of kauwbaar. In systemen waar geen strooisel kan worden gegeven als bron van afleidingsmateriaal, kan je een combinatie van materialen gebruiken. Hierbij bied je verschillende vormen van stimulatie aan in het hok. Als er zacht hout aangeboden wordt aan een ketting, overweeg dan om andere vormen van eetbaar afleidingsmateriaal te verstrekken, zoals wortelgewassen (rapen enz.) of veevoer in ruiven, enz.
Geschikte materialen voor biggen zijn behandeld turf en zachte materialen zoals sisaltouw, henneptouw of jutezakken. Voor hoogdrachtige zeugen kan je juten doeken of zakken of stro gebruiken die gesneden is op een lengte geschikt voor de meeste kraamsystemen,

  • Materiaal van ondergeschikt belang

Materiaal van ondergeschikt belang zou niet mogen worden gebruikt als essentieel of enig onderdeel van het afleidingsmateriaal. Het kan voor afleiding zorgen, maar is  geschikt voor de essentiële behoeften van varkens. Er zou  dan ook ander materiaal moeten worden gegeven.
Voorbeelden zijn buizen van harde kunststof of kettingen.

Voldoet het verrijkingsmateriaal?

Vanaf 1 september 2018 moet je het materiaal van minstens 5 hokken minimaal 1 keer per maand beoordelen. De ingevulde formulieren of het excelbestand dat je hiervoor gebruikt, moet je op elk moment kunnen tonen aan de inspectiedienst.

Het verrijkings- of afleidingsmateriaal moet aan een aantal criteria voldoen. Eén van de belangrijkste is dat de varkens voldoende interesse en/of toegang hebben en dus exploratief gedrag vertonen. Daarnaast zijn er andere indicatoren die al dan niet dierafhankelijk zijn.

Het is dus belangrijk om het materiaal te beoordelen en evalueren.

Meer info

Meer informatie over verrijkingsmateriaal: Afleidingsmateriaal voor varkens: gewikt en gewogen

Wetgeving

 

Contacteer ons
Dienst Dierenwelzijn