Trefdag 'Educatie voor duurzame ontwikkeling in de lerarenopleiding'

Hoever staan we met de integratie van EDO in de lerarenopleiding?

Dat was de centrale vraag van de trefdag ‘educatie voor duurzame ontwikkeling in de lerarenopleiding’. Het lerend netwerk ‘integratie duurzame ontwikkeling in de lerarenopleiding’ van Ecocampus en het Expertisenetwerk lerarenopleiding ENW AUGent nodigden u op 14 december 2015 uit om daarover mee na te denken.

Nieuwe kennis, systeemdenken, waardenontwikkeling, omgaan met emoties en actiegerichtheid. Die vijf EDO-principes zijn een leidraad om aspirant-leerkrachten handelingsbekwaam te maken om EDO in scholen en klassen binnen te brengen. Docenten uit de lerarenopleiding werkten intensief rond de EDO-principes. Na de theoretische benadering gingen we op zoek naar methodieken en praktijkvoorbeelden van hoe u deze principes integreert in de lerarenopleiding. Op de trefdag kreeg u een stand van zaken, was er ruimte voor uitwisseling en inventarisatie van goede praktijkvoorbeelden.

 

Lezingen gastsprekers gevolgd door debat

  • Arjen Wals ‘Duurzaamheid als katalysator van onderwijsvernieuwing’
    Arjen Wals is professor in transformatief leren voor socio-ecologische duurzaamheid en bekleedt de UNESCO leerstoel ‘sociaal leren en duurzame ontwikkeling’ aan de Universiteit Wageningen.
    Aandacht voor duurzaamheid in onderwijs betekent niet dat er een nieuw vak of domein bij moet komen. Het gaat feitelijk om een systeemverandering waarbij drie pijlers van het onderwijs in samenhang worden ontwikkeld: 1) het curriculum met de feitelijke inhoud, 2) het onderwijzen zowel de algemene pedagogische omgang met de leerlingen als het meer specifiek didactische handelen in relatie tot de leerstof, en 3) de fysieke onderwijsleeromgeving, waaronder het schoolgebouw, het schoolterrein en de omgeving. Deze bijdrage probeert richting te geven aan de wijze waarop deze systeemverandering gestalte kan krijgen waarbij duurzaamheid zowel als stimulans en als een normatief kompas fungeert.
    Bekijk de presentatie
     
  • Katrien Van Poeck ‘Duurzaamheidseducatie: een kwestie van feiten of meningen?’
    Katrien van Poeck is doctor in de pedagogische wetenschappen en master in het sociaal werk. Ze doet onderzoek in het domein van milieu- en duurzaamheidseducatie aan het CDO in Gent en als beleidsmedewerkster aan de Vlaamse overheid.
    Duurzaamheidsvraagstukken zijn moeilijke kwesties: de gevolgen zijn ingrijpend en tegelijk ontbreekt eensgezindheid over welke oplossingen wenselijk zijn. In zo’n context is educatie niet vanzelfsprekend. Enerzijds kunnen we geen pasklare antwoorden aanreiken. Duurzaamheidskwesties zijn geen eenduidige ‘matters of fact’ en de veelheid aan – soms tegenstrijdige – opvattingen, waarden en belangen die in het geding zijn vraagt om een democratische aanpak. Anderzijds botst een al te vrijblijvende benadering met de sense of urgency rond deze kwesties. Het gaat hier immers ook niet om loutere ‘matters of value’. Hoe gaan we als lesgever om met deze paradox? Hoe behandelen we duurzaamheidskwesties als ‘matters of concern’? Welk soort educatie is dan zinvol? En hoe ontwerpen we een curriculum dat een verschil kan maken – zowel voor de studenten als voor de wereld waarin ze leven?
    Bekijk de presentatie

Middagsessies

Workshops

  • Intervisiegroep gedragswetenschappen ENW AUGent aan de slag met waarden en normen
    Leden van de intervisiegroep: Petra Steenhout (petra.steenhout@hogent.be); Tineke De Vriendt (tineke.devriendt@hogent.be); Cato De Baets (cato.debaets@kisp.be); Eef Thoen (Eef.Thoen@arteveldehs.be); Katrien De Maegd (katrien.demaegd@hogent.be)

    Vijf lerarenopleiders vertrokken van het thema duurzame ontwikkeling. In een eerste verkenning spraken zij over de voorwaarden om het binnen een lerarenopleiding te hebben over gedragsverandering bij duurzaamheidskwesties. Zo zagen zij het belang om aan waardenverheldering te werken binnen de didactische praktijken in de lerarenopleiding en werd de techniek van het filosoferen naar voren geschoven. Verschillende filosofische gesprekken in de lerarenopleiding werden opgenomen en besproken binnen de intervisiegroep. Het resultaat daarvan ziet u tijdens deze sessie.
    Bekijk de presentatie
     
  • Didactische EDO- koffer voor en door studenten uit de lerarenopleiding
    Studenten HoGent: An-Sophie, Axelle, Quinten, Liselot en Dries

    Verschillende derdejaarsstudenten uit de lerarenopleiding secundair onderwijs van HoGent werken een didactische ‘digitale koffer’ uit rond ontbossing en dierenleed waarin de verschillende EDO-principes verwerkt zijn. Die koffer is bruikbaar voor leraren in een school en studenten uit de lerarenopleiding zodat zij de principes leren kennen aan de hand van twee concrete wicked problems. De studenten stellen tijdens deze sessie (als primeur) hun werk voor en vertellen over hun eigen (ontwerp)proces.
    Bekijk de presentatie
     
  • ‘Aan de slag met EDO in de klas’ & ‘Whole school benadering’
    Onderzoekers/docenten uit Bachelor in het onderwijs: kleuteronderwijs, lager onderwijs, secundair onderwijs – Arteveldehogeschool: Thomas Remerie (thomas.remerie@arteveldehs.be); Bea Merckx (bea.merckx@arteveldehs.be); Eef Thoen (eef.thoen@arteveldehs.be)

    Eén van de cruciale rollen van onderwijs is om leerlingen en leraren met competenties uit te rusten die hen in staat stellen om met complexe duurzaamheidsuitdagingen om te gaan. Educatie voor duurzame ontwikkeling (EDO) staat dus voor ‘het leren denken over en werken aan een leefbare wereld, nu en in de toekomst, voor onszelf hier en voor anderen elders op de planeet’. Daarbij wordt een diepgaande implementatie in de praktijk nagestreefd, waarbij ‘traditionele’ vormen van educatie worden herzien en een doordachte implementatie van EDO op beleidsniveau noodzakelijk is (bv. via een whole school benadering). 
    Door het veelzijdige en gelaagde karakter van deze educatie is het implementeren ervan geen sinecure. EDO toepassen als leerkracht brengt vaak heel wat onzekerheden met zich mee, die reflectie en afstemming vereisen. Daarnaast blijkt het proces niet enkel afhankelijk te zijn van de keuze van leerkrachten maar botst men al snel op de grenzen van schoolbeleid en onderwijsstructuur. Het implementeren van EDO vereist dus een transitie op meerdere niveaus. Tijdens het eerste deel van de workshop verkennen we een ontwikkelingsinstrument dat leraren (zowel basis- als secundair onderwijs) ondersteunt bij het implementeren, evalueren en bijsturen van EDO in de lespraktijk. Dit instrument is het resultaat van het PWO project EDOEL 'Educatie Duurzame Ontwikkeling, Evaluatie van de Lespraktijk. Ontwikkeling van een ontwikkelingsinstrument voor leraren basis- en secundair onderwijs' (AJ2014-2015). Aan de hand van een interactieve oefening wordt de bruikbaarheid van dit instrument voor de lerarenopleidingen onderzocht.
    Tijdens het tweede deel van de workshop staan we stil bij de implementatie en integratie van EDO op alle aspecten van de school (zgn. 'whole school' benadering), een onmisbare schakel om EDO op een hoger niveau te integreren in de praktijk. Dit vormt de centrale focus van het PWO project WE 'De whole school benadering als leidraad voor een implementatie van EDO in het basisonderwijs' (AJ2015-2016). Via dialoog verkennen we de drempels en uitdagingen m.b.t. EDO die (toekomstige) leraren ondervinden in het werkveld.
    Bekijk de presentatie
     
  • Praktijkvoorbeelden EDO in de lerarenopleiding 
    • Praktijkvoorbeeld 1: ‘Redevoering over esthetiek: Beeldanalyses als trigger tot reflectie’
      Nele Van den Heuvel (nele.vandenheuvel@hotmail.com) onderzocht – als studente plastische opvoeding/project kunstvakken aan de Arteveldehogeschool - in haar bachelorproef hoe het bevragen van esthetiek een meerwaarde kan bieden om jongeren kritisch te leren reflecteren over zichzelf en de wereld. De link tussen de volgende twee citaten vormde de basis van het onderzoek: “We willen jongeren voorbereiden op het omgaan met onzekerheden als deel van hun dagelijks leven.” (De vlag en de lading, 2010). “Wie meer ziet van zichzelf, ziet meer op een schilderij en omgekeerd.” (Mieke Boon, 2009)
       
    • Praktijkvoorbeeld 2: ‘Onderzoek naar systeemdenken in het vak aardrijkskunde’
      Marjolein Cox, KU Leuven (marjolein.cox@ees.kuleuven.be) ontwierp in kader van een pilootstudie voor haar doctoraat lessen aardrijkskunde over o.a. de thema’s voedselvoorziening, globalisering, grondstoffen, draagkracht en migratie. In deze workshop vertelt Marjolein over het ontwerpproces en het opzet van de pilootstudie. De vakdidactiek en de link met EDO komt daarin aan bod.
      Bekijk de presentatie
       
    • Praktijkvoorbeeld 3: ‘Integratie van de EDO-principes – ervaring van MOS’
      Marjolein Hantson, MOS begeleidster (Marjolein.Hantson@west-vlaanderen.be) licht haar ervaring met de integratie van de EDO-principes in de lerarenopleiding toe. Via workshops werkt ze aan verschillende manieren om duurzame ontwikkeling te integreren in de lerarenopleiding, daarbij zet ze in op hoofd, hart en handen. Ze bespreekt haar concrete aanpak binnen een vak en de taken die ze ontwikkelde voor de aspirant leerkracht.
      Bekijk de presentatie

 

Bijkomende info: de provincie Antwerpen publiceerde een inspiratieboek over Natuur-en milieueducatie voor duurzame ontwikkeling: van theorie naar praktijk

Contacteer ons
Team Ecocampus