Overzicht bodemkundig erfgoed

Bodems als erfgoed?

De ontwikkeling van een bodemprofiel is doorgaans een proces van duizenden jaren onder specifieke omstandigheden. Denken we maar aan de invloed van het moedermateriaal, het substraat, het klimaat, de geomorfologie en hydrologie, de fauna en flora, en de mens. Op deze manier vormt een bodemprofiel een weerspiegeling van de natuurlijke en cultuurhistorische voorgeschiedenis van een bepaalde locatie.

Losgekoppeld van enige gebruiksfunctie kan een bodem als waardevol beschouwd worden vanuit een wetenschappelijk of maatschappelijk oogpunt. Het bewaren en beschermen van de bestaande waardevolle bodems in Vlaanderen is belangrijk voor het behoud van ons bodemkundig patrimonium.

Kenmerken van bodemkundig 'waardevolle bodems'

Om als bodemkundig erfgoed te kunnen worden beschouwd, moeten bodems waardevol zijn vanuit een patrimonium- of kapitaalperspectief. Volgende criteria bepalen de erfgoedwaarde van een bodemprofiel:

  • Kenmerkendheid: bodems die essentieel zijn voor de reconstructie van de geologische, geomorfologische, pedologische en/of antropogene geschiedenis
    • Geogenetisch kenmerkend: bodems die kenmerkend zijn voor bepaalde streken en essentiële informatie over hun ontstaanswijze herbergen
    • Cultuurhistorisch kenmerkend: bodems die getuigen van oude landbouwpraktijken
  • Zeldzaamheid/uniciteit: bodems die weinig voorkomen, zowel op lokale als op internationale schaal
    • Geogenetisch zeldzaam: bodems die door een natuurlijke oorzaak of door antropogene veranderingen niet veel (meer) voorkomen
    • Cultuurhistorisch zeldzaam: antropogene bodems die uniek zijn
  • Bijzondere ouderdom
    • Begraven bodems: bodems begraven onder natuurlijke sedimenten of (archeologische) structuren
    • Relictbodems (of paleobodems): bodems die gevormd zijn onder vroegere klimaten en veel ouder zijn dan onze huidige bodems
  • Unieke bodemsysteem sequenties: unieke topo-, hydro-, litho-, bio-, anthropo-, substraat- of pedosequenties
  • Gaafheid/onverstoordheid
  • Vormkenmerkendheid: de mate van gelijkenis met het ‘typevoorbeeld’ van een profiel/sequentie in bepaalde omstandigheden
  • Unieke eigenschappen ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek of educatie: bodems met unieke eigenschappen, waarvan de uniciteit/kenmerkendheid gerelateerd is aan een menselijke verstoring of aan bepaalde artefacten

Waar vinden we 'waardevolle bodems' in Vlaanderen?

Kaart waardevolle bodems