Grondverschuivingen, beleid

Wat zijn grondverschuivingen en waar komen ze voor?

Een grondverschuiving (of massabeweging) is een helling¬afwaartse beweging van grondmateriaal onder invloed van de zwaartekracht. Wind, water, lucht of ijs oefenen geen directe invloed uit, al kunnen ze wel een indirecte rol spelen door een vermindering van de bodemsterkte en via stromingsdrukken (stromend grondwater).
In Vlaanderen komen grondverschuivingen vooral in de Vlaamse Ardennen voor. Deze regio heeft immers de topografische en geologische kenmerken die typerend zijn voor het ontstaan van grondverschuivingen: zeer steile hellingen en smectietrijke kleien (bv. Formatie van Kortrijk – Lid van Aalbeke) onder zandige pakketten (bv. Formatie van Tielt). De directe oorzaak van grondverschuivingen is vaak een combinatie van hoge neerslaghoeveelheden en menselijke ingrepen, zoals het aanleggen van een vijver, afgravingen, ophogingen, afdichten van bronnen… Men treft zowel zeer oude grondverschuivingen aan die in het landschap geïntegreerd zijn, als recente grondverschuivingen. De recente grondverschuivingen liggen vaak binnen de contouren van een oude grondverschuiving -  zodat het in feite om een reactivering gaat - maar kunnen ook geheel onafhankelijk ontstaan op intrinsiek gevoelige plaatsen.

Beleid rond grondverschuivingen

Grondverschuivingen zijn een vorm van bodemdegradatie en kunnen heel wat schade veroorzaken aan openbare infrastructuur (o.m. wegen) en woningen. In de getroffen gebieden zorgen ze voor talrijke rechtszaken en veel menselijk leed.
In de geest van openbaarheid van bestuur en de verspreiding van milieu-informatie, behoort het tot de algemene zorgplicht van de Vlaamse overheid om, op basis van de uitgevoerde studies, alle betrokkenen (andere overheden, burgers en bedrijven) te informeren over het risico op grondverschuivingen. Hiertoe werden een aantal stappen ondernomen:

  • Naast de verspreiding van de eindrapporten via deze website, kan het kaartmateriaal door iedereen geraadpleegd worden via de bodemloketten van de Databank Ondergrond Vlaanderen : gekarteerde grondverschuivingen en gevoeligheidskaart voor grondverschuivingen
  • De problematiek is opgenomen bij het evalueren van het luik ‘Bodem’ in milieueffectrapporteringen.
  • Op 20/3/’2007 werd een informatievergadering georganiseerd door het Provinciaal Centrum voor Milieuonderzoek (Provincie Oost-Vlaanderen) en de dienst Land en Bodembescherming (Vlaamse Overheid) voor alle betrokken besturen. Daarop werd ook de verantwoordelijkheid van de verschillende overheden besproken.

Wanneer het risico op grondverschuiving groot is en daarbij de kans op ernstige schade en/of gevaar voor de mensen reëel is, kan de vergunningverlenende overheid een bouwvergunning weigeren wegens de ‘goede plaatselijke ruimtelijke ordening‘. Eventueel kan zij ook bijkomende voorwaarden (bv. bijkomend geotechnisch onderzoek) opleggen. In elk geval is het aangewezen dat de vergunningverlenende overheid de aanvrager van de bouwvergunning steeds wijst op de bestaande risico’s. Er is echter geen sprake van een verplichte ‘grond-verschuivingstoets‘, omdat de wettelijke basis hiervoor ontbreekt. De vergunningverlenende overheid kan de gevoeligheidskaart voor grondverschuivingen wel aanwenden bij het uitvoeren van de watertoets. In risicozones moet het bergen van water immers met de grootste omzichtigheid gebeuren. Het stroomopwaarts infiltreren van water kan grondverschuivingen in de hand werken. Daarom is het aanleggen van een vijver bovenaan een helling in risicogebied ontoelaatbaar, tenzij er geen infiltratie van water vanuit de vijver mogelijk is.

Geografische data grondverschuivingen

De geografische data van alle studies werden gecombineerd tot 2 kaartlagen:

  •     Gevoeligheidskaart voor grondverschuivingen
  •     Gekarteerde grondverschuivingen

Je kan de kaarten raadplegen via de bodemloketten van de Databank Ondergrond Vlaanderen

Contacteer ons
Dienst Land en bodembescherming