Gefluoreerde broeikasgassen worden onvoldoende teruggewonnen uit koeltoepassingen

Een recente studie van het Departement Omgeving bevestigt het vermoeden dat gefluoreerde  broeikasgassen onvoldoende teruggewonnen worden uit koeltoepassingen. Nodig zijn verhoogde aandacht en concrete acties van exploitanten, maar ook bijkomende sensibilisering.

 

Aanleiding voor de studie

Gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen) worden in het Vlaams gewest vooral gebruikt als koelmiddel in koeltoepassingen.

Deze koelmiddelen kunnen op twee manier ontsnappen en zo bijdragen aan de uitstoot van broeikasgassen. Enerzijds zijn er lekverliezen, onder meer door onvoldoende onderhoud, onzorgvuldige uitbating en slijtage aan koelinstallaties. Anderzijds ontsnappen er ook gassen wanneer deze koeltoepassingen definitief buiten dienst worden gesteld, en het koelmiddel bij de ontmanteling en/of afvoer onzorgvuldig wordt gerecupereerd en/of behandeld.

Bij de opmaak van de jaarlijkse emissie-inventaris van F-gassen wordt verondersteld dat er vandaag bij grotere koeltoepassingen gemiddeld slechts een vierde van het resterende koelmiddel uit de afgedankte koeltoepassingen wordt gerecupereerd. Bij kleinere commerciële koeltoepassingen en airco’s wordt aangenomen dat 70% van het resterende koelmiddel uit de toestellen ontsnapt voor ze de fabriek bereiken waar ze definitief worden ontmanteld.

Op basis van deze veronderstellingen zou er in 2016 naar schatting 383 kton CO2-eq F-gassen ontsnapt zijn uit buiten dienst gestelde en afgedankte koeltoepassingen.

Het is spijtig dat de gemiddelde recuperatiepercentages zo laag zijn, niet alleen wegens de uitstoot van broeikasgassen die hiermee gepaard gaat, maar ook omdat de recuperatie van koelmiddel voor de betrokkenen kostenefficiënt is, want de prijzen van nieuw geproduceerde koelmiddelen zijn sterk gestegen. Daarnaast is de bestaande regelgeving duidelijk: het is verplicht dat deze gassen uit alle koeltoepassingen worden teruggewonnen door een erkend koeltechnicus voor ze worden ontmanteld.

 

De doelstelling van de studie

De Vlaamse overheid wil de uitstoot van F-gassen uiteraard zoveel mogelijk beperken en wou nagaan hoe deze ‘afvalemissies’ van F-gassen kunnen worden vermeden of tenminste aanzienlijk beperkt. Tegelijk onderzocht de studie of de uitstoot van F-gassen bij buitendienststelling op een correcte manier wordt ingeschat in de huidige emissie-inventaris en of de gebruikte emissiefactoren (zoals de recuperatiegraad) overeenstemmen met de realiteit.

 

Aanpak

In de studie werd gefocust op vier types koeltoestellen en installaties:

  • grote commerciële en industriële koelinstallaties
  • hermetischgesloten commerciële koelinstallaties
  • airconditioning/warmtepompen
  • gekoelde containers gebruikt voor maritiem transport.

De informatie over de wijze waarop F-gassen uit deze toepassingen worden teruggewonnen en hoe dit beter kan, werd op drie verschillende manieren verzameld:

  • een twintigtal interviews bij fabrikanten, eigenaars, installateurs, afvalverwerkers, leveranciers en ophalers van Fgassen.
  • een online enquête bij relevante stakeholders via het Departement Omgeving en UBFACA, de Belgische vereniging voor koude- en luchtbehandeling. Ongeveer 100 personen/instellingen namen deel.
  • raadpleging van relevante literatuur en uitwerking van  drie case studies over de huidige situatie en het beleid in Frankrijk, Duitsland en Nederland.

 

Conclusies

Zowel de respondenten van de online enquête als de geïnterviewden bevestigen quasi unaniem het vermoeden dat bij de recuperatie van F-gassen uit koeltoepassingen nog ruimte is voor verbetering. Naar schatting is de recuperatie van F-gassen in 1 op de 3 gevallen onvoldoende. De handeling van het terugwinnen zelf gebeurt volgens de resultaten met een vrij hoge efficiëntie. Toch wordt de apparatuur vaak leeg aangetroffen, of worden erkende koeltechnische bedrijven niet betrokken wanneer, bij de afbraak van de installatie, het koelmiddel normaal gezien zou moet worden teruggewonnen of wanneer de installatie moet worden voorbereid op transport.

Een aantal respondenten van de online enquête stelt dat de eigenaars van de koeltoepassingen zich niet altijd bewust zijn van de milieuproblematiek en niet op de hoogte zijn van de regelgeving. Ze pleiten voor meer sensibilisering bij de verschillende betrokkenen, zeker ook bij afbraakfirma’s die instaan voor ontmanteling van airco’s bij de sloop van gebouwen.

Een meerderheid pleit voor meer toezicht en controles op de correcte afvoer van de F-gassen. Een aantal personen pleit voor een verplichte registratie bij de Vlaamse overheid van alle koeltoepassingen die nog F-gassen bevatten (vanaf een bepaalde grootte), zodat het mogelijk wordt om op te volgen of de F-gassen op termijn correct worden afgevoerd.

Hinderpaal voor de correcte afvoer van F-gassen is de beperkte kennis van de afvalstoffenregelgeving en de verplichtingen en mogelijkheden voor het transport en het hergebruik van teruggewonnen F-gassen bij sommige actoren. Velen zijn zich er niet van bewust dat teruggewonnen F-gassen in een aantal gevallen mogen worden hergebruikt, en dat men zelf het transport van deze gassen kan uitvoeren of organiseren.

Kleinere koeltoepassingen worden nog te vaak op niet-correcte wijze ingezameld en worden ontmanteld zonder dat het koelmiddel eerst uit het toestel wordt gerecupereerd. Eindgebruikers van (kleinere) koeltoepassingen worden ook niet altijd geïnformeerd over wat hun verplichtingen zijn wanneer de koeltoepassing buiten dienst wordt gesteld.

In de interviews opperden sommigen dat het zoals in Frankrijk mogelijk moet zijn om gebruikte koelmiddelen gratis of ten minste tegen een voordelige prijs in te leveren bij koelmiddelleveranciers. Nu worden exploitanten geconfronteerd met een extra kost om de resterende F-gaskoelmiddelen zorgvuldig te laten terugwinnen en af te voeren. Sommige koeltechnische bedrijven komen hier al aan tegemoet en rekenen een lagere prijs aan voor de terugname van de F-gassen wanneer de installatie wordt vervangen door een andere.

De respondenten van de enquête en de geïnterviewden zijn er wel van overtuigd dat de recuperatie van F-gassen sterk toeneemt omdat het hergebruik van deze gassen interessanter en voordeliger wordt. Dat komt doordat de beschikbaarheid van nieuw geproduceerde F-gassen daalt en de kostprijs van F-gassen zeer sterk is toegenomen.

 

Verdere aanpak

Het Departement Omgeving zal n.a.v. de studie initiatieven nemen om samen met de relevante actoren extra te sensibiliseren over de afval-aspecten van F-gassen uit koeltoepassingen. De juiste informatie over de negatieve milieu-impact van F-gassen en de mogelijkheden die er bestaan voor een correcte afvoer, moet tot bij de exploitant van de koeltoepassing geraken. Het Departement zal hiervoor onder meer samenwerken met zowel individuele bedrijven (leveranciers van koelmiddelen en apparatuur, installatie en onderhoudsbedrijven en exploitanten) als met beroepsfederaties. De communicatie zal verlopen via nieuwsbrieven en artikels in vakmagazines. Er komt specifieke communicatie die de regelgeving over transport en hergebruik van F-gassen toelicht.

Het Departement Omgeving zal ook in gesprek gaan met de betrokken bedrijven en organisaties om na te gaan hoe de recuperatie van F-gassen uit koeltoepassingen sowieso kan worden verbeterd, en om concrete maatregelen en initiatieven uit te werken.

Tot slot zal de Vlaamse overheid initiatieven trachten te nemen om de evolutie van de recuperatie van F-gassen uit koeltoepassingen van dichterbij op te volgen.

Contacteer ons
Dienst Klimaat