EU-ETS vaste installaties: toewijzing van emissierechten

De Europese wetgeving bepaalt dat er in bepaalde gevallen emissierechten kosteloos mogen toegewezen worden aan installaties. De regels hiervoor zijn vastgesteld op EU niveau.

Installaties in het Vlaams Gewest kunnen onder bepaalde voorwaarde ook een financiële compensatie verkrijgen voor de hogere elektriciteitsprijzen ten gevolge van de CO2-prijs onder het EU ETS (de zogenaamde ‘indirecte carbon leakage’ compensatie.

Algemene toewijzingsregels

Vanaf 2013 wordt er in principe geen toewijzing meer voorzien voor elektriciteitsproductie. Andere activiteiten kunnen wel in aanmerking komen voor een kosteloze toewijzing. Die toewijzing wordt gebaseerd op drie factoren: het historische productieniveau van de installatie, de benchmark vastgelegd voor het betreffende product, en de mate waarin de activiteit is blootgesteld aan het risico op koolstoflekkage (of ‘carbon leakage’). 

De totale hoeveelheid beschikbare emissierechten voor kosteloze toewijzing beperkt. Indien de som van de toewijzingen zoals berekend op basis van de Europese regels deze hoeveelheid overschrijdt, wordt er een zogenaamde ‘cross sectional correction factor’ (=kaasschaafprincipe) toegepast op de toewijzingen.

Voor de installaties die al sinds 2013 onder het EU ETS vallen, heeft de Vlaamse Minister bevoegd voor Leefmilieu de toewijzingen vastgelegd voor de gehele handelsperiode 2013-2020.

docx bestandBijkomende toelichting inzake de algemene toewijzingsregels (6.73 MB)

Aanpassing van de toewijzing tijdens de handelsperiode

In bepaalde gevallen moet deze toewijzing echter aangepast of volledig stopgezet worden. Het gaat over de volgende gevallen:

Een volledige stopzetting: de installatie is niet langer in gebruik, of valt niet langer onder het EU ETS. In dit geval wordt ook de toewijzing stopgezet;

Een gedeeltelijke stopzetting: het activiteitsniveau (= de productie) van de installatie is sterk gezakt (minstens 50%) ten opzichte van het historische referentieniveau. In dat geval wordt de toewijzing naar beneden aangepast. Indien later het activiteitsniveau zich herstelt, kan ook de toewijzing opnieuw herstelt worden;

Een significante capaciteitsvermindering: de installatie wordt fysiek aangepast waardoor het capaciteitsniveau significant vermindert. Ook hier wordt de toewijzing naar beneden aangepast;

docx bestandBijkomende toelichting en sjablonen stopzettingen, nieuwkomers en capaciteitsveranderingen (729 kB)

Toewijzing voor nieuwkomers

Voor de periode 2013-2020 werden 5% van de rechten opzij gezet in de nieuwkomersreserve. Nieuwkomers onder het EU ETS kunnen een aanvraag voor een (bijkomende) toewijzing uit deze reserve indienen. Onder nieuwkomers wordt verstaan:

Installaties die volledig nieuw zijn onder het EU ETS (zogenaamde ‘greenfields’) en nog geen toewijzing hebben ontvangen;

Bestaande installaties die een significante capaciteitsuitbreiding hebben doorgevoerd: een fysieke wijzigingen aan de installatie waardoor het capaciteitsniveau significant is toegenomen (bv. bijkomende productielijn).

De nieuwkomersaanvraag moet ingediend worden bij de bevoegde autoriteit, en dit binnen een termijn van 1 jaar na de aanvang van normale werking.

docx bestandBijkomende toelichting en sjablonen stopzettingen, nieuwkomers en capaciteitsveranderingen (729 kB)

Carbon leakage

Carbon leakage – oftwel koolstoflekkage – beschrijft het fenomeen waarbij bedrijven die worden onderworpen aan ambitieus klimaatbeleid, hun productie verplaatsen naar landen met geen of minder streng klimaatbeleid. Het gevolg is een verplaatsing van emissies in plaats van de reductie ervan, in combinatie met een verplaatsing van economische activiteiten. Carbon leakage kan zelfs leiden tot een stijging van emissies, gezien de productie verhuist naar landen met minder streng klimaat- en milieubeleid.

Om het risico op carbon leakage te beperken, voorziet het EU ETS een relatief hoge toewijzing voor blootgestelde installaties. Het gaat daarbij om installaties waarvan wordt geacht dat ze internationaal moeten concurreren, en die dus de koolstofkost van het EU ETS niet (volledig) kunnen doorrekenen in hun prijzen.

Indirecte Carbon Leakage – compensatieschema

Er wordt geen toewijzing verleend voor elektriciteitsopwekking, omdat wordt geacht dat de kost van het ETS doorgerekend kan worden aan de eindverbruiker (via de elektriciteitsprijs).

Dit leidt echter tot stijgende elektriciteitsprijzen, wat er toe kan leiden dat bepaalde industriële sectoren (die zijn blootgesteld aan carbon leakage) aan competitiviteit inboeten. Om dit te voorkomen mogen lidstaten – indien ze dit verkiezen – een financiële tegemoetkoming verlenen om deze prijsstijging te compenseren.

Het Vlaams Gewest maakt gebruik van deze mogelijkheid. De compensatie voor Indirect Carbon Leakage wordt beheerd door het Vlaams Agentschap voor Innoveren en Ondernemen.