Impactstudie Richtlijn Aansprakelijkheid Milieuschade (I.R.A.M.)

De richtlijn milieuschade is een vrij complexe horizontale kaderrichtlijn die de lidstaten bij de implementatie veel beleidsruimte laat. Om die reden wenste de Vlaamse overheid voorafgaand aan de eigenlijke wetgevende omzettingsprocedure een impactstudie uit te voeren (download paper(word, 272kB) en presentatie (ppt, 221kB)).

I.R.A.M. beoogde een juridisch-wetenschappelijke analyse van de richtlijn milieuschade in verhouding met de relevante Vlaamse en Belgische milieuwetgeving. Deze analyse moest resulteren in conclusies en aanbevelingen inzake de noodzakelijke dan wel mogelijke wetgevingsinitiatieven om de richtlijn milieuschade correct en coherent in de Vlaamse (en Belgische) rechtsorde om te zetten. Het schrijven van wetgevende voorstellen behoorde niet tot de opdracht van de studie.

Inhoudelijk (Inhoudstafel (word, 66kB)) werd het werk opgesplitst in 4 deelopdrachten. In de eerste plaats werd de richtlijn milieuschade zelf grondig geanalyseerd (Deel 1, hoofdstuk 1 (word, 256kB)). Bij deze juridische kartering kwamen een aantal interpretatieproblemen aan het licht (Deel 1, hoofdstuk 2 (word, 256kB)). Een onderzoek naar de bevoegdheid (deel II (word, 152kB)) toonde aan dat de materie van de richtlijn milieuschade in grote mate onder de bevoegdheid van de gewesten valt. Samenwerking met de federale overheid en het Brussels Hoofdstedelijk en Waalse gewest is op een aantal domeinen noodzakelijk, op een ander aantal domeinen aangewezen.

Er werd een inventaris gemaakt van de relevante Belgische en Vlaamse wetgeving (Bijlage 1 (word, 86.5kB)). Op grond van deze inventarisatie en de daarin gemaakte classificatie stelden de verschillende werkgroepen vergelijkingstabellen op (Bijlagen 2 - 7). Deze vergelijkingstabellen dienden op hun beurt als basis voor de eigenlijke implementatietoets (Deel III).

De werkgroep algemene aspecten onderzocht de te implementeren algemene en horizontaal werkende bepalingen van de richtlijn. Zij besteedde ruimschoots aandacht aan de rol van het civiele aansprakelijkheidsrecht, de uitsluitingsgronden en verweermiddelen, de pluraliteit van schadeverwekkers, de verjarings- en vervaltermijnen, de inspraakproblematiek, de toegang tot het gerecht, de samenloopproblematiek en de samenwerking tussen lidstaten bij grensoverschrijdende schade (Deel III, Hoofdstuk I (word, 196kB)). Inzake de problematiek van de financiële zekerheden bevat bijlage 8 (word, 209kB) een afzonderlijke paper “Financial assurances in the directive on prevention and remediation of environmental damage”.

De werkgroep niet-sectorale en andere sectorale wetgeving screende de wetgeving inzake bronnencontrole (Bijlage 2 (word, 152kB)), de afvalstoffenwetgeving (Bijlage 3 (word,79kB)), en de wetgeving inzake zware ongevallen met gevaarlijke stoffen (Bijlage 4 Vergelijkingstabel Seveso (word, 83.5kB)) en vermelde per onderzochte wetgeving de conclusies in een samenvattend besluit. In een afzonderlijk hoofdstuk komen de betrokken bevoegde instanties aan bod (Deel III, Hoofdstuk II (word, 232kB), III).

De vergelijkingstabel van de werkgroep bodem focust zich op het Bodemsaneringsdecreet, het VLAREBO en het VLAREM in zoverre het bodemverontreiniging betreft (Bijlage 5 (word, 95kB)). De implementatietoets bodem gaat vergezeld van een samenvattend besluit en een overzicht van de bevoegde autoriteiten (Deel III, Hoofstuk III (word, 172kB) ). De werkgroep bodem produceerde ook een afzonderlijke nota over de Texaco-zaak van het Hof van Justitie (Bijlage 9 (word, 63.5kB)).

De werkgroep biodiversiteit wijdde een aparte paper aan het begrip “schade aan beschermde soorten en natuurlijke habitats” (Bijlage 10 (word, 82kB)). Deze werkgroep toetste de Natuurbehoudswetgeving, de Boswetgeving, de Jachtwetgeving, het Landschapsdecreet en het Decreet Ruimtelijke Ordening aan de Richtlijn Milieuschade (Bijlage 6 (word, 243kB)) om vervolgens de implementatietoets uit te voeren (Deel III, Hoofdstuk IV (word, 190kB)).

De werkgroep water ten slotte ging voornamelijk de impact van de richtlijn milieuschade op watergerelateerde VLAREM bepalingen na (Bijlage 7 (word, 179kB)). Deze groep nam ook de analyse van de in het kader van de richtlijn relevante internationale verdragen voor haar rekening (Deel III, Hoofdstuk V (word, 163kB)). Een afzonderlijke nota behandelt de aansprakelijkheid bij verontreiniging door zeeschepen (Bijlage 11 (word, 120kB)).

Na de implementatietoets, die volgens een vast stramien verliep, formuleerde elke werkgroep een reeks aanbevelingen. Uit deze aanbevelingen en conclusies werd tot slot een algemeen besluit gedistilleerd (Deel IV (word, 95.5kB)).