Publicaties

 Hier vindt u een overzicht van de publicaties van de dienst Natuurlijke rijkdommen en van de rapporten die in opdracht van de dienst werden opgesteld. Jongeren uit het secundair onderwijs vinden de link naar onze educatieve website 'ik doorgrond Vlaanderen', via de knop educatieproject.

Boeken

Mineral Resources in Flanders – The Flemish Policy

september 2010, 20 pp.

In Flanders, near-surface mineral resources, such as clay, sand, loam and gravel, are all exploited by means of the open pit method. A special Flemish Parliament Act has therefore been drawn up formulating a sustainable mineral resources policy for these minerals. Great efforts have been made to develop the long-term sustainable planning of extractive industrial needs in Flanders. Long-term needs were established for each of the available mineral resources, whilst the possibility of using secondary raw materials was also taken into account. This resulted in the General Surface Mineral Resources Plan.

• Order Mineral Resources in Flanders 

Zandboek

2000, L. Broothaers, 115 pp.

Dit boek inventariseert diverse zandsoorten: hun geografische verspreiding, hun eigenschappen en hun toepassingsmogelijkheden. Uit dit boek zal blijken dat zand geen banale, alomtegenwoordige grondstof is maar wel degelijk een schaars goed. Optimale ontginning, duurzaam beheer en efficiënt gebruik van delfstoffen behoren tot de doelstellingen van de afdeling en moeten ook door de gehele maatschappij in het belang van allen nagestreefd worden.

• Bestel zandboek

Natuurlijke samenstelling van delfstoffen

2003, L. Broothaers, 114 pp.

De redactie van dit boek beantwoordt aan een dubbele motivatie. Ten eerste, bij verontreinigingen vallen vaak onrustwekkende woorden zoals arseen en lood. Dit boek toont aan dat dergelijke elementen op natuurlijke wijze in onze omgeving aanwezig zijn en dat hun aanwezigheid niet noodzakelijk tot ongerustheid hoeft te leiden. De tweede reden is de noodzaak om de ge�nteresseerde burger in te lichten over de onderzoeksactiviteiten van de administratie. Het geeft een overzicht en synthese van de onderzoeken die de laatste vijf jaren rond dit onderwerp door de administratie ontplooid werden, inclusief de resultaten.

• Bestel natuurlijke samenstelling van delfstoffen

Delfstoffen in Vlaanderen

1996, F. Gullentops en L. Wouters, 198 pp.

Na de succesvolle tentoonstelling 'ondergronds - bovengronds' in september 1995 werd besloten om een naslagwerk te maken. Het boek delfstoffen in Vlaanderen is intussen uitgeput en wordt niet herdrukt. U kunt het boek wel downloaden per hoofdstuk:

• 1. Overzicht van de geologie in Vlaanderen. (pdf, 28p, 1,2 MB) (nieuw venster)
• 2. Keramische delfstoffen. (pdf, 24p, 3,5 MB) (nieuw venster)
• 3. Bouwzand. (pdf, p22, 1,3 MB) (nieuw venster)
• 4. Grove granulaten. (pdf, p10, 483 kB) (nieuw venster)
• 5. Bouwsteen. (pdf , 18p, 1 MB) (nieuw venster)
• 6. Energie. (pdf, 38p, 3,2 MB) (nieuw venster)
• 7. Ertsen. (pdf, 20p, 1,1 MB) (nieuw venster)
• 8. Grondwater. (pdf, 12p, 672 kB) (nieuw venster)

Geologie van Vlaanderen, een schets (pdf, 12p, 696 kB)

L. Broothaers, folder 10 pp.

Kaarten

Quartairkaarten

Quartairgeologische kaarten zijn kaarten die aangeven welke sedimenten afgezet werden tijdens het Quartair. Het Quartair omvat de geologische periode die aanvangt met het begin van de ijstijd (lagen jonger dan ongeveer 1,77 miljoen jaar). De quartairkaarten zijn opgevat als profieltypekaarten, waarbij de afzettingssequentie en het afzettingsmilieu in aanmerking genomen worden. Er zijn twee types kaarten verkrijgbaar:

• de vereenvoudigde Quartairgeologische kaart van heel Vlaanderen op schaal 1/200.000, opgesteld door de VUB. Deze kaart kan, samen met het toelichtingenboekje besteld worden en kost 12 euro, verzendingskosten inbegrepen
• de gedetailleerde quartairgeologische kaarten zijn op schaal 1/50.000 gemaakt. Het hieronder afgebeelde kaartje geeft informatie over de beschikbare kaartbladen. U kunt een kaart met toelichtingenboekje bestellen voor 12 euro, verzendingskosten inbegrepen

• Bestel een quartairkaart 1/50.000 of de overzichtskaart van het Quartair in Vlaanderen, 1/200.000.(nieuw venster)

Tertiairkaarten 

Tertiairgeologische kaarten zijn kaarten waarop de samenstelling van de ondergrond wordt weergegeven in kleurvlakken. Elk kleurvlak stelt een gesteentelichaam voor dat op het terrein als eenheid herkenbaar is. Op die manier kan de gebruiker gemakkelijk een onderscheid maken tussen de aanwezigheid van zand- en kleilagen in de Vlaamse ondergrond. De bovenliggende quartaire lagen werden niet voorgesteld. De tertiairkaarten zijn gepubliceerd op schaal 1/50.000.

Elke kaart met overlegfolies, profielen en toelichtingsboekje kost 37,20 euro per set. De verzendingskosten bedragen 6.90 of 7.94 euro, afhankelijk van het gewicht. Op het bestelformulier vindt u de juiste prijs per kaartblad.

• Er is eveneens een Tertiairgeologische overzichtskaart van Vlaanderen beschikbaar, afdrukbaar op A1-, of op A0-formaat. Ze wordt verkocht aan 12 euro, verzendingskosten inbegrepen.

• Bestel een tertiairkaart 1/50.000 of de overzichtskaart van het Tertiair in Vlaanderen. (nieuw venster)

Pre-Krijtsubcropkaart van het Massief van Brabant

2005, Belgische Geologische Dienst

De pre-Krijt subcropkaart van het Massief van Brabant op schaal 1/200.000 werd opgesteld door de Belgische Geologische Dienst in samenwerking met de Universiteit Gent en de Katholieke Universiteit Leuven. De kaart met een overlegfolie van de isohypsenkaart en een begeleidende tekst op CD-rom kost 45 euro. De verzendingskosten bedragen 4,30 euro.

• Bestel pré-Krijt subcropkaart van het Massief van Brabant. (nieuw venster)

Paleozoïsche subcropkaart voor het Kempisch bekken, de Voerstreek en het zuidelijk deel van West-Vlaanderen (opent in DOV venster)

Deze kartering werd uitgevoerd door VITO, in het kader van de referentietaak voor de Vlaamse overheid, onder de noemer VLAKO (Vlaams Kenniscentrum Ondergrond). De kaart sluit naadloos aan bij de kaart van het Massief van Brabant. Op onderstaande link naar de DOV website kunt u de kaarten in ArcGis-formaat bekijken. U vindt er tevens alle informatie bij de respectievelijke karteringen onder de vorm van de rapporten.

Lithostratigrafische tabel van het Tertiair (pdf, 1p, 72 kB)

Oppervlaktedelfstoffenkaart van Vlaanderen op A3-formaat (pdf, 1p, 558 kB)

Rapporten

Eindrapport: Inventarisatie-onderzoek van het gebruik van geothermie en het regelgevend kader daarrond in relevante buitenlandse rechtsordes (pdf - 23,4 MB)

november 2011, Antea Belgium nv, 396pp.

De studie omvat een inventarisatie van geothermische toepassingen in relevante buitenlandse rechtsordes, en van de regelgeving daarrond. Na een screening van een uitgebreide lijst van landen, spitst de studie zich toe op een detailinventarisatie van Nederland, Frankrijk en de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen.

Eindrapport: Geschiktheidskaart voor de toepassing van boorgatenergie-onttrekking via sondes

 augustus 2011, TerraEnergy, 55pp.

Om de toepassing van boorgat-energieopslag te stimuleren werd in 2004 een eerste meetcampagne uitgevoerd, waarbij 15 meetpunten in Vlaanderen geanalyseerd werden.
Deze opdracht is het vervolg op de eerdere studie van VITO. Als resultaat is er anno 2011 een geoptimaliseerde kaart voor Vlaanderen die een zicht geeft op de thermische geleidbaarheid op een diepte van 100m in de Vlaamse ondergrond.

Evaluatie van de actuele inzet en het poteniteel van uitgegraven bodem als alternatief ten vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen (pdf, 22p,  550kB)

februari 2011, Grondwijzer vzw, 22pp.

Het doel van de studie is inzicht te krijgen in de bouwtechnische kwaliteiten van de uitgegraven bodem in Vlaanderen.

Inventarisatie van de inzet van uitgegraven bodem ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen - actualisatie (pdf, 22p, 174kB)

8 november 2010, Grondbank vzw, 22pp.

Het doel van de studie was om het cijfermateriaal uit de studie van 2007 m.b.t. de inzet van uitgegraven bodem ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen te actualiseren. Deze studie zal jaarlijks uitgevoerd worden. Het bekomen cijfermateriaal zal dan gebruikt worden in het monitoringsysteem duurzaam oppervlaktedelfstoffenbeleid.

Nieuwe bouwconcepten en het effect op het gebruik van oppervlaktedelfstoffen (pdf 253p, 4,3MB) 

mei 2010, WTCB i.s.m. VITO en KUL, 253pp.

Wat het begrip ‘nieuwe bouwconcepten’ betreft, kan er enerzijds uitgegaan worden van de toepassing van nieuwe constructiewijzen en gebouwvormen en anderzijds van het gebruik van andere, duurzamere en/of milieuvriendelijkere materialen.  

De behoefte aan primaire oppervlaktedelfstoffen voor deze nieuwe bouwconcepten, is van groot belang voor het huidige en het toekomstige beleid met betrekking tot de oppervlaktedelfstoffen in Vlaanderen.

Dit beleid streeft namelijk naar een duurzame ontginning en een zuinige en doelmatige aanwending van de beschikbare oppervlaktedelfstoffen, alsook naar een verhoogd gebruik van volwaardige alternatieven voor de oppervlaktedelfstoffen (vb. secundaire grondstoffen, uitgegraven bodem, hernieuwbare grondstoffen) en naar het maximale gebruik van afvalstoffen en bijproducten met als doelstelling de behoefte aan primaire grondstoffen in te perken. 

Natuurlijk voorkomen en karakteristieken van inheemse natuursteen in Vlaanderen – Diestiaan ijzerzandsteen in het Hageland (pdf 14MB - nieuw venster)

maart 2010, VLAKO i.s.m. Belgische Geologische Dienst, 136pp.

Deze beperkte studie kadert in het actieplan duurzaam ontginnen 2007-2011 van het Algemeen Oppervlaktedelfstoffenplan (2008). Er bestaat een behoefte aan streekeigen materiaal ter restauratie en conservatie van historische gebouwen opgetrokken in Diestiaan ijzerzandsteen. Omwille van het behoud van de streekgebondenheid wil men zo veel mogelijk authentieke bouwmaterialen gebruiken. In het eerste deel van deze studie werd een inventaris gemaakt van alle geologische archiefdata die beschikbaar waren. Vervolgens werden de ligging van 42 meer “gunstig” gelegen locaties die als potentiële sites voor verdere verkenning in aanmerking kwamen, verder kritisch bekeken en naar hun prioriteit geëvalueerd.

Geothermie en het potencieel in Vlaanderen (pdf , 75p, 3,6MB)

januari 2010, VITO NV, 75pp.

Geothermie (of aardwarmte) is energie in de vorm van warmte die in de bodem zit opgeslagen^1
1 EU RES Directive 2009/28/EC: 'Geothermal energy' is the energy stored in the form of heat beneath the surface of the solid earth”.

Direct gebruik van Geothermie is het gebruik van aardwarmte als warmtebron voor industrie en woonomgeving zoals het verwarmen en koelen van gebouwen, verwarmen van water zoals zwembaden en kweekvijvers, verwarmen van serres in de tuinbouw, ijsvrij houden van bruggen en straten, industrie en landbouw. Indirect gebruik van Geothermie is het omzetten van aardwarmte naar elektriciteit.

Stabiliteitsrisico's van inrichtingen (pdf, 98p, 2,9MB)

21 oktober 2009, Geolab bvba en J. Martens en Partners bvba, 98p.

Studie van het onderzoek naar stabiliteitsrisico’s van inrichtingen waarvoor de dienst Natuurlijke Rijkdommen toezichtsbevoegdheid heeft, inzonderheid voor wat betreft de ontginningen.
De dienst Natuurlijke Rijkdommen zal op basis van deze studie een voorstel uitwerken voor aanpassing van de momenteel geldende VLAREM – voorschriften.

Compilatiestudie betreffende de seismiciteit in Vlaanderen (pdf, 30p, 1,9MB)

september 2009, Kris Vanneste (coördinator), 30 pp.

In dit rapport maakt men een bilan op van de huidige kennis over de seismische activiteit en de seismische gevarenkans in Vlaanderen en zijn omgeving.

Hoewel bij ons de algemene opvatting heerst dat aardbevingen hier niet voorkomen, blijkt uit dit rapport dat dit beeld bijgesteld moet worden. Binnen Noordwest-Europa is het ruime gebied rond België één van de meest seismisch actieve. In het verleden, tot zelfs in de 20e eeuw, zijn er verschillende aardbevingen geweest die ook in Vlaanderen significante schade veroorzaakt hebben. De meest recente waarvan ook het epicentrum in Vlaanderen zelf lag was de aardbeving van 11 juni 1938 in de omgeving van Oudenaarde en Ronse.

Onderzoek duurzame bevoorrading: gebruik lokale oppervlaktedelfstoffen of import van minerale grondstoffen  (pdf, 190p, 1,3MB)

januari 2009, Arcadis Belgium, 190pp.

Het aanbod van lokaal ontgonnen oppervlaktedelfstoffen dekt slechts gedeeltelijk de Vlaamse behoefte aan primaire oppervlaktedelfstoffen. De oppervlaktedelfstoffen die Vlaanderen importeert zijn voornamelijk afkomstig uit het Belgisch Continentaal Plat, Wallonië, Nederland, Groot-Brittannië, Duitsland en Noorwegen.
Er bestaan echter geen nauwkeurige, systematisch bijgehouden gegevens over delfstofstromen tussen de gewesten in België en tussen België en andere landen. De import werd per regio van herkomst geschat op basis van diverse zo recent mogelijke informatiebronnen. Onderstaande tabel presenteert per regio van herkomst, de geschatte import, de periode waarop deze import betrekking heeft en de toekomstperspectieven. 

Actualisatie inzet alternatieven ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen (pdf, 57p, 217kB)

november 2008, P. Nielsen, 57pp.

Deze studie geeft actuele cijfers met betrekking tot de inzet aan alternatieve materialen ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen. In deze studie worden de cijfers voor 2007 samengebracht en wordt ook nagegaan hoe deze cijfers in de toekomst op een zo eenvoudig mogelijke wijze kunnen geactualiseerd worden.

Inzet van bagger- en ruimingsspecie ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen in Vlaanderen (pdf, 84p, 880kB)

augustus 2007, P. Nielsen, 84p

Bagger- en ruimingsspecie is het sediment dat gebaggerd/geruimd wordt uit havens, vaarwegen, beken, sloten, grachten en vijvers. Het vertrouwen in deze grondstoffen en de producten, die er mee gemaakt worden, is zeer gering, omdat gevreesd wordt dat deze producten niet volledig veilig zijn voor de gezondheid. Deze vooroordelen zorgen er voor dat er geen markt bestaat voor behandelde specie of producten aangemaakt met specie. Naast het schetsen van de problemen, zal ook aangegeven worden waar mogelijke opportuniteiten liggen voor de verdere uitbouw van verwerking- en afzetcapaciteiten.

Inventarisatie van de inzet en het potentieel van uitgegraven bodem ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen (pdf, 38p, 179kB)

9 augustus 2007, Grondbank vzw, 38pp.

De studie omvat 3 delen:

1. op basis van de bouwtechnische kwaliteiten van de uitgegraven bodem inschatten wat de huidige inzet is van uitgegraven bodem ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen;

2. aangeven wat de potentiëlen naar de toekomst zijn;

3. aangeven hoe de bouwtechnische informatie best verzameld en/of verkregen kan worden.

Inventarisatie van de inzet en het potentieel van uitgegraven bodem als alternatief ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen (pdf, 38p, 262kB)

2007, Grondwiijzer vzw, 38pp.

De studie omvat 3 delen:

1. inschatten van de hoeveelheid uitgegraven bodem die actueel wordt ingezet ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen;

2. potentiëlen van uitgegraven bodem ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen;

3. aangeven hoe bouwtechnische informatie om de inzet ter vervanging van primaire oppervlaktedelfstoffen te kunnen achterhalen, best verzameld en/of verkregen kan worden.

Analyse van vraag naar oppervlaktedelfstoffen Vlaanderen (pdf, 72p, 590kB)

30 november 2006, Resource Analysis nv., 72pp.

Dit rapport is de neerslag van een studie die als doel had de kennis met betrekking tot de behoefte aan oppervlaktedelfstoffen in Vlaanderen te actualiseren. De opdracht diende te resulteren in een onderbouwde en realistische inschatting van de vraag naar primaire oppervlaktedelfstoffen (c.q. leem, klei, vulzand, bouwzand, kwartszand en grove granulaten) in Vlaanderen, voor de volgende 5 en 25 jaar.

De warmtegeleidbaarheid van de Vlaamse ondiepe ondergrond

april 2004, Vito, 36pp.

Deze studie werd opgesteld omdat er nood was aan gedetailleerde informatie omtrent de warmtegeleidbaarheid van de Vlaamse diepe ondergrond. De studie geeft een overzicht van de resultaten van 15 in-situ metingen in veel voorkomende dagzomende formaties in Vlaanderen. 

Educatieproject

Via deze educatieve website willen we jongeren uit het secundair onderwijs vertrouwd maken met de natuurlijke rijkdommen van Vlaanderen. Hier kunnen ze achterhalen hoe diverse delfstoffen in de ondergrond terecht komen, welke producten er met die grondstoffen gemaakt worden en wat er na ontginning met een groeve gebeurt. In de website werd een apart luik voor leerkrachten van de 1^ste, 2^de en 3^de graad verwerkt. Deze educatieve paketten zijn aangepast aan de vakspecifieke eindtermen aardrijkskunde en op verschillende vakoverschrijdende eindtermen.

Kijk snel op www.ikdoorgrondvlaanderen.be en verken zowel je eigen buurt als de rest van Vlaanderen!