Rapport gezondheidsonderzoeken

Doel

De snelle evolutie van het gebruik en de toepassingen van draadloze communicatie zoals gsm en draadloos internet leidt tot veel ongerustheid bij het publiek, scholen en lokale besturen. Vaak wordt dan verwezen naar berichten in de media en de wetenschappelijke literatuur die erop wijzen dat elektromagnetische straling ongezond is. Sinds 2009 werden bv. meer dan 30 gezondheidsrapporten over straling gepubliceerd. Er was daarom nood aan een samenvatting en kritische interpretatie van de verschillende studies en expertrapporten. Daarom liet de Dienst Milieu & Gezondheid een studie over de 'Inventarisatie en kritische evaluatie van internationale rapporten betreffende gezondheidseffecten van blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische velden uitvoeren'.

Bij dit onderzoek werd niet enkel aandacht besteed aan de conclusies van de gezondheidsrapporten. Er ging ook aandacht naar de samenstelling van de expertgroepen, onderzoekstechniek, onderzoeksmethode en wetenschappelijke onderbouwing omdat dit vaak een reden is voor uiteenlopende conclusies van individuele studies of rapporten van experten.

Je kan onmiddellijk het eindrapport raadplegen of verder lezen voor de samenvatting.

De studie werd uitgevoerd door prof. Luc Verschaeve van het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV). Hij heeft wetenschappelijke studies over de gezondheidseffecten van niet-ioniserende straling gepubliceerd in peer-reviewed tijdschriften en was als expert betrokken bij de recente evaluatie van International Agency for Research on Cancer (IARC) over het mogelijke kankerverwekkend vermogen van radiofrequente straling en is momenteel voorzitter van de werkgroep niet-ioniserende straling van de Hoge Gezondheidsraad.

Onderzoek gezondheidsrapporten

In de studie werden de verschillende grote reviewrapporten die sinds 2009 verschenen kritisch geëvalueerd. Gestart werd met het bepalen van criteria die het mogelijk maken te beoordelen of een rapport wetenschappelijk onderbouwd is (oa. multidisciplinariteit, onafhankelijkheid, samenstelling expertgroep, selectie studies, methode om tot een rapport te komen). Een betrouwbaar en wetenschappelijk onderbouwde studie of rapport moet voldoen aan die criteria om geloofwaardig te kunnen zijn.

De meeste expertrapporten geven aan dat er op dit moment geen noodzaak is om de normen te verstrengen. Er zijn slechts 2 uitzonderingen (op meer dan 30 rapporten):

• Het Bioinitiative rapport pleit wel voor een strengere norm van 0,6 V/m. Dit rapport blijkt echter na toetsing aan de criteria voor goed onderzoek niet wetenschappelijk onderbouwd.
• Het advies van de Hoge Gezondheidsraad m.b.t. normering van zendmasten (3 V/m) blijkt tot stand gekomen zonder uitvoerig literatuuronderzoek en kennis van alle aspecten van de wetenschappelijke literatuur (omwille van de beperkte tijd en middelen die voorhanden waren). Dit advies blijkt dan ook niet te voldoen aan de criteria voor goed onderzoek.

De evaluatie en interpretatie van de conclusies van de wetenschappelijk onderbouwde gezondheidsrapporten geven wel aan dat het aanbevolen is om het onderzoek naar elektromagnetische straling verder op te volgen omdat de techniek nog niet zolang bestaat. De IARC, die radiofrequente straling recent indeelde als mogelijk kankerverwekkend, volgt de conclusies van deze rapporten, maar deelt radiofrequente straling in als mogelijk kankerverwekkend (klasse 2B) omwille van het mogelijke verband tussen langdurig en veelvuldig gsm-gebruik en bepaalde types hersentumoren. Ook hier is verder onderzoek erg belangrijk.

Fiches gezondheidseffecten en draaiboek ‘Zendantennes, een hot item’

Op basis van de informatie uit de expertrapporten werden fiches opgesteld over :

• de gezondheidseffecten van verschillende draadloze toepassingen zoals gsm-antennes en Wi-Fi toestellen
• de beschrijving van mogelijke gezondheidseffecten die vaak in de media genoemd worden, zoals ziekteclusters (bv. het voorkomen van kankerclusters nabij zendmasten) en elektromagnetische overgevoeligheid
• de uitvoering van wetenschappelijk onderzoek met aandacht voor onderzoeksmethode, gebruikte statistiek, …

De fiches werden al gebruikt in het draaiboek ‘Zendantennes, een hot item’, dat ontwikkeld werd door het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie, de Vlaamse Logo’s, Toezicht Volksgezondheid en het departement LNE. Dat draaiboek ondersteunt lokale besturen die geconfronteerd worden met vragen over vast opgestelde zendantennes (normering, aanvraag attest, gezondheidseffecten) of die willen werken aan een lokaal antennebeleid.