Fiches
De fiches zijn opgesteld door Prof. Dr. Luc Verschaeve van het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV) in het kader van de studie ‘Inventarisatie en kritische evaluatie van internationale rapporten betreffende gezondheidseffecten van blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische velden’ in opdracht van het Departement LNE, dienst milieu en gezondheid van de Vlaamse overheid.
- gezondheidseffecten van draadloze toepassingen
- beschrijving gezondheidseffecten
- hoe werkt wetenschap en onderzoek?
- bekende gezondheidsrapporten
Gezondheidseffecten van draadloze toepassingen
Draadloze communicatie maakt gebruik van elektromagnetische straling. Naar mogelijke gezondheidseffecten van deze straling wordt al lang onderzoek gedaan. Op basis van dat onderzoek is het duidelijk dat elektromagnetische straling thermische effecten kan veroorzaken wanneer de stralingsintensiteit groot genoeg is. Bij draadloze toepassingen zoals wij die gebruiken treden echter geen thermische effecten op omdat de stralingsintensiteit te laag is.
De vraag is dan of er niet-thermische effecten kunnen optreden bij waarden onder deze waarbij thermische effecten optreden, d.w.z onder de huidige normen, en of zij de gezondheid dan kunnen schaden. Tot op heden zijn er geen wetenschappelijk onderbouwde aanwijzingen dat straling van draadloze communicatiesystemen de gezondheid schaadt.
Fiche draadloze toepassingen en gezondheid
Er bestaan veel vragen over de mogelijke effecten van draadloze communicatie op onze gezondheid. Daarom wordt er al lange tijd onderzoek gedaan naar gezondheidseffecten zoals kanker, fertiliteit, DNA-schade, aantasting van de bloedhersenbarrière en niet-specifieke symptomen.
Fiche vast opgestelde zendantennes
Vast opgestelde zendantennes hebben grotere vermogens dan gsm-toestellen, maar toch zijn de vermogens, met een gemiddelde van 10 à 40 W, nog relatief laag. Daarnaast neemt de energie die de antenne uitzendt snel af met de afstand, waardoor we energie-opstapeling en weefselverhitting kunnen uitsluiten op plaatsen waar mensen kunnen komen.
Fiche gsm-toestellen
De temperatuur van de hersenen kan bij langdurig bellen toenemen, maar die toename is niet van die aard dat er sprake kan zijn van onomkeerbare thermische effecten. Over lange termijneffecten kan het laatste woord nog niet gezegd worden omdat het gsm-gebruik te recent is om eventuele langetermijneffecten aan het licht te brengen, onderzoek op cellijnen en proefdieren wijst echter op dit moment niet op effecten. Uit voorzorg kan je de blootstelling aan radiofrequente straling zelf verminderen door enkele tips te volgen.
Fiche WiFi
Bij dagdagelijkse blootstelling aan radiofrequente velden in huis kan WiFi wel een belangrijke bijdrage tot het totale blootstellingsniveau geven. Het gaat hier echter om erg lage blootstellingsniveaus. Daarnaast pakken sommige steden uit met WiFi-faciliteiten die ervoor zorgen dat er overal toegang is tot een draadloos netwerk. Maar de achtergrondverhoging na het in werking stellen van deze WiFi-antennes is verwaarloosbaar klein.
Fiche DECT-telefoons en babyfoons
DECT-telefoons gebruiken slechts een fractie van het gemiddeld vermogen van een gsm-toestel. Aangezien het zendvermogen laag is, wordt door de meeste expertgroepen en adviesorganen aangenomen dat DECT-telefoons de gezondheid niet schaden. Wie zijn blootstelling toch wil beperken, kan beter het basisstation of de babyfoon op redelijke afstand plaatsen.
Beschrijving van gezondheidseffecten
Er gebeurt heel wat onderzoek naar de gezondheidsschadende effecten van elektromagnetische straling afkomstig van mobiele telefonie. Hierbij is reeds aangetoond dat elektromagnetische straling thermische effecten kan teweegbrengen. Naast deze thermische effecten kunnen mogelijk ook niet-thermische effecten optreden bij het gebruik van gsm-toestellen. Onderzoek naar deze niet-thermische effecten heeft nog niet veel duidelijkheid gecreëerd. Zo zijn er studies die bepaalde ziektebeelden aantonen, terwijl andere studies dit volledig tegenspreken.
Fiche bloedhersenbarrière
Heel wat studies gaan na of de bloedhersenbarriere door elektromagnetische straling verstoord kan worden. Hierbij wordt de permeabiliteit van de bloedhersenbarriere met behulp van verschillende technieken bestudeerd.
Fiche clusters
Soms worden kankerclusters gerapporteerd in de buurt van basisstations voor mobiele telefonie. Dan lijken in de directe omgeving van een bepaalde antenne meer ziektegevallen voor te komen. In de meeste gevallen is de oorzaak voor een cluster echter niet gekend of blijkt die na onderzoek toevallig te zijn, eerder dan te wijten aan een specifieke blootstelling.
Fiche evolutie van ziektebeelden: hersen-, hoofd- en nektumoren
Omdat het gebruik van een mobiele telefoon in principe betekent dat de gebruiker de telefoon dicht bij het oor brengt, betekent dit dat de straling in hoofdzaak het hoofd binnendringt en de hersenen bereikt. Daarom behoort het risico op hersen-, hoofd- en nekkanker tot de belangrijkste aandachtspunten.
Fiche nocebo-effecten en elektromagnetische hypermgevoeligheid
Door de sterke groei van de mobiele telefonie is de publieke bezorgdheid over mogelijke schadelijke effecten van blootstelling aan radiofrequente straling de laatste jaren sterk toegenomen. Dit heeft onder andere geleid tot het voorkomen van nocebo-effecten: gezondheidsproblemen of symptomen die het gevolg zijn van de verwachting of het geloof dat radiofrequentie straling gevaarlijk is.
Fiche epidemiologische en experimentele kankerstudies
Het probleem bij vele studies is dat men zeer weinig informatie heeft over de precieze omstandigheden waarin de gezondheidsschadende effecten zich voordoen. Omdat er een lange latentieperiode bestaat vooraleer bepaalde ziektebeelden worden vastgesteld zijn studies over langere perioden uiterst noodzakelijk. Dit is ook de reden waarom men vandaag de dag nog geen zekerheid heeft over het al of niet kankerverwekkend vermogen van gsm- en aanverwante straling bij de mens.
Fiche voorzorgsprincipe
Als er nog te veel onzekerheden bestaan om een gezondheidsrisico uit te sluiten en er onvoldoende gegevens bestaan om te besluiten dat er wel degelijk een risico bestaat, is het aangewezen om het voorzorgsprincipe in acht te nemen. Dat kan echter op verschillende manieren.
Fiche effecten op het milieu
Naast de studies over mogelijke gezondheidsschadende effecten op het niveau van de mens zijn er ook heel wat studies die nagaan of elektromagnetische straling een effect kan hebben op dieren of planten. Hierbij vraagt men zich af of zendantennes bijvoorbeeld niet de oorzaak zijn van de vrij recent opgetreden en aanhoudende bijenverdwijnziekte, of de achteruitgang van het mussenbestand in onze steden.
Fiche asbest en roken
Veel websites wijzen op de gevaren van elektromagnetische straling van zendantennes. Soms wordt de vergelijking gemaakt met onderzoek naar de effecten van asbest of roken waarvan de gevaren door de industrie werden geminimaliseerd. 20 of 30 jaar wachten op bewijzen, zoals voor tabak en asbest gebeurde, wordt door sommigen als een onverantwoorde daad beschouwd. Klopt de vergelijking tussen elektromagnetische straling en roken?
Fiche modulatie/demodulatie
Voor het overbrengen van radiosignalen wordt het bronsignaal, dat door de zendantenne wordt uitgezonden, gemoduleerd of aangepast. In theorie zou elektromagnetische straling gedemoduleerd kunnen worden in biologisch materiaal. Er zouden dan biologische effecten kunnen optreden. Dat betekent dat cellen of weefsels in staat zouden zijn om elektromagnetische straling te demoduleren tot een lagere, frequentie die mogelijk tot interactie met bijvoorbeeld celmembranen kan leiden.
Hoe werkt wetenschap en onderzoek?
Miljoenen euro’s vloeiden al naar het onderzoek naar de mogelijke invloed van elektromagnetische straling op de gezondheid. Waarom kan de wetenschap dan nog geen duidelijk antwoord geven op de vraag of het nu schadelijk is of niet? Hoe is het mogelijk dat de ene een studie als goed beoordeeld, terwijl een ander de resultaten weer in twijfel trekt of deze ronduit als fout bestempeld? Om meer duidelijkheid te krijgen in de wereld van het wetenschappelijk onderzoek en zicht te krijgen op de mogelijkheden en beperkingen van de wetenschap gaan we dieper in op enkele specifieke, maar belangrijke termen die essentieel zijn in het hele verhaal rond deze thematiek.
Fiche wetenschappelijke onzekerheid
Om te weten waarom de wetenschappelijke wereld soms geen duidelijk antwoord kan geven, is het belangrijk te kijken naar hoe de wetenschap te werk gaat om een antwoord te zoeken op de vraag of draadloze communicatie gezondheidsgevaren inhoudt. Oorzaken van de wetenschappelijke onzekerheid over dit onderwerp zijn onder andere de steeds veranderende technologie, de verschillende mogelijke studiemethodes en de verschillende mogelijke fouten die kunnen optreden bij het onderzoek.
Fiche onafhankelijk onderzoek
In de discussies over effecten bij blootstelling onder de huidige normen of het al dan niet moeten toepassen van meer voorzorg bij het bepalen van normen, worden heel wat studies allerhande gebruikt om argumenten kracht bij te zetten. De ene studie is echter de andere niet en om te weten of een studie wetenschappelijke waarde heeft bestaan verschillende criteria.
Fiche soorten onderzoek
Zoals hierboven al aangegeven, bestaan er verschillende soorten onderzoek om het antwoord op de vraag van het bestaan van gezondheidseffecten te vinden: epidemiologisch onderzoek, humaan klinisch onderzoek, dierproeven en in vitro onderzoek.
Fiche epidemiologie
Epidemiologisch onderzoek is één van de belangrijkste studiemethodes om verbanden te zoeken tussen een blootstelling en een ziekte in de bevolking. Dit onderzoek heeft echter ook belangrijke beperkingen.
Fiche SAR, thermische en niet-thermische effecten
De term ‘SAR’ (Specifiek Absorptie Ratio) is een cruciale term in het onderzoek naar effecten. Het onderzoek spitst zich namelijk sterk toe op de specifieke waarde waarbij thermische of niet-thermische effecten optreden.
Fiche blootstellingsnormen voor mobiele telecommunicatiemsystemen
Uiteindelijk is het de bedoeling om op basis van de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek te komen tot normen die de bevolking voldoende beschermen. De manier waarop deze opgemaakt worden, kan verschillen per regio waar men woont in de wereld, maar zelfs ook al in België.
Bekende gezondheidsrapporten
De afgelopen jaren zijn er duizenden studies uitgevoerd over de mogelijke gezondheidseffecten van radiofrequente straling. Bovendien komen er nog steeds nieuwe studies bij. De belangrijkste studies werden samengevat en geïnterpreteerd.
Fiche criteria voor goede rapporten
Om een totaalbeeld te krijgen van het onderzoek en zijn resultaten is het nodig om overzichtsrapporten te maken die een bundeling en beoordeling maken van de bestaande kennis. Om dit op een correcte manier te doen, bestaan er criteria.
Fiche bioinitiative-rapport
Eén van de rapporten die al veel aandacht heeft gekregen, is het Bioinitiative-rapport. Zoals een aantal andere verzamelrapporten, is dit al door een aantal instanties grondig beoordeeld op zijn waarde en conclusies.
Fiche interphone-studie
De Interphone-studie is een grootschalige studie die specifiek ingaat op het onderzoeken van het eventuele verband tussen gsm-gebruik en het krijgen van kanker.
Fiche reflex-studie
De Reflex-studie gaat in op de verbanden tussen verschillende soorten elektromagnetische straling (hoogspanningslijnen tot draadloze communicatie). De resultaten blijken nogal controversieel.
Fiche lopende studies
Onderzoek heeft al heel wat resultaten opgeleverd, maar meestal is één van de conclusies dat meer onderzoek nodig is. Daarom zijn intussen nog een aantal studies opgestart, waarvan het resultaat ons nog meer zou moeten leren.