Evaluatie van de geldende milieunormen naar hun doelstelling van bescherming van de bevolking inbegrepen de gevoelige subpopulaties

Achtergrond & doelstelling

Het is lang bekend dat milieuvervuiling schadelijke effecten kan veroorzaken op de volksgezondheid. Gezondheidsaspecten dienen daarom systematisch geïntegreerd te worden bij de analyse en aanpak van milieuproblemen.

Het verband tussen milieupolluenten en schadelijke gezondheidseffecten is echter zeer complex. Dit impliceert o.m. dat het beleid bij het opstellen van milieumaatregelen rekening dient te houden met een heel aantal wetenschappelijke onzekerheden.
Om deze onzekerheden op een correcte manier te integreren wordt bij de bepaling van een milieunorm voor een stof idealiter in de eerste plaats onafhankelijke wetenschappelijke informatie over de schadelijke gezondheidseffecten veroorzaakt door deze stof vereist.

Ten tweede dient een maatschappelijk afwegingsproces met volwaardige participatie van alle betrokken partijen doorlopen. Aan de bepaling van de norm zou m.a.w. een transparant afwegingsproces noodzakelijkerwijs voorafgaan. Echter, in de praktijk gaat de gemaakte afweging voor een uiteindelijke norm vaak verscholen achter een ondoorzichtige besluitvorming.

Voor de overheidsdiensten belast met milieuvergunningen en –handhaving is een duidelijk inzicht in de relevantie van een bepaalde norm naar zijn gezondheidsimpact toe, noodzakelijk om een weloverwogen toepassing van de reglementering toe te laten.

Doelstelling van het project is te evalueren in hoeverre de toepassing van de huidige milieunormen in Vlaanderen een adequate bescherming van de gezondheid van de bevolking, inbegrepen de gevoelige subpopulaties, toelaat en waar nodig meer informatie te verschaffen over eventuele restrisico’s. Hiertoe wordt nagegaan in welke mate welke gezondheidseffecten doorgewogen hebben bij de bepaling van deze normen. Dit gebeurt voor een geselecteerde lijst van stoffen.

Resultaten

Deze studie onderzocht voor 32 geselecteerde normen of ze voldoende beschermend zijn voor de gezondheid van de bevolking, ook die van meer gevoelige groepen van de bevolking, zoals ouderen en kinderen.

In hoofdstuk 3 van het rapport wordt voor Vlaanderen een volledig overzicht gemaakt van de normen die thans van toepassing zijn en/of in voorbereiding zijn. Hiertoe werden alle milieucompartimenten in acht genomen (lucht, water, bodem, sedimenten, biota). Naast het overzicht per milieucompartiment voor de bestaande/in voorbereiding zijnde normen in Vlaanderen werd ook een overzicht gegeven van de bestaande normen in Europa (Europese normen) en enkele buurlanden (Nederland, Duitsland, Zweden en Frankrijk).

Vooraleer over te gaan tot een prioriteitslijst werd een eerste selectielijst aangelegd met stoffen/normen per milieucompartiment, die in aanmerking komen om op een prioriteitslijst te worden geplaatst. Voor opname op deze lijst werden enkel deze stoffen weerhouden waarvoor het evident is dat de norm een invloed kan hebben op de gezondheid.
Op basis van de eerste selectielijst werd een verdere prioritering uitgevoerd om te komen tot de normen die verder onderzoek inzake de geschiktheid voor de bescherming van de volksgezondheid rechtvaardigen.
Uiteindelijk werden 32 verder te onderzoeken normen voorgesteld. Op basis van relevante blootstellingsgegevens en toxicologiedata van de desbetreffende stoffen, en op basis van de achtergrondgegevens van de 32 geselecteerde normen, werd een evaluatie gemaakt voor de 32 geselecteerde stofspecifieke normen.

In hoofdstuk 6 wordt een overzicht gegeven van algemene blootstellingsgegevens (bronnen, gedrag en concentraties in het milieu met verwijzing naar de situatie voor Vlaanderen indien data beschikbaar zijn) en in beperkte mate ook van de belangrijkste blootstellingsroutes, opname en eliminatie voor de mens weergegeven.

Vanuit een wetenschappelijk oogpunt kan gesteld worden dat de huidige kennis omtrent negatieve effecten van vervuilende stoffen op de menselijke gezondheid momenteel ontoereikend is om de werkelijke impact op de volksgezondheid volledig in te schatten. Zo is er nog weinig kennis inzake de effecten van mengsels van verontreinigingen en bestaat er nog een grote onzekerheid over de gezondheidseffecten na langdurige blootstellingen aan lage tot zeer lage concentraties (bvb hormoonverstorende stoffen). Ook kan verontsteld worden dat wat carcinogeniteit betreft sommige gezondheidsbedreigende stoffen nog niet als dusdanig zijn geidentificeerd door problemen van epidemiologische aard die vaak leiden tot een onderschatting van het kankerrisico van milieufactoren.

Bij normafleidingen wordt vaak nog geen rekening gehouden met deze aspecten omdat de kennis omtrent deze effecten nog te fragmentarisch is. In het bijzonder wordt vaak de impact op gevoelige subpopulaties niet beschouwd terwijl meer en meer data er op wijzen dat blootstelling in utero en op kinderleeftijd zware gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling van het zenuwstelsel en voor het kankerrisico op volwassen leeftijd. Deze tekortkomingen worden ook gereflecteerd in de resultaten van de evaluatie van de geselecteerde normen. Een groot aantal van de huidige normen wordt als niet voldoende beschermend voor de algemene bevolking en/of gevoelige subpopulatie beschouwd door een te hoog risico op kanker (>10-6 of 10-5), een te grote onzekerheid en mogelijke risico’s via in utero blootstelling en het optreden van mogelijke neurologische effecten.

Het eindrapport van deze studie moet beschouwd worden als een basisdocument dat uitnodigt tot kritische evaluatie van de beschouwde normen. De resultaten moeten nog worden verfijnd en verder besproken en geïnterpreteerd in de daartoe bevoegde organen. Het moge duidelijk zijn dat het op geen enkel moment de bedoeling is om te interfereren met de bevoegdheden en procedures van andere diensten.  

Rapporten

Download het eindrapport van de studie "Evaluatie van de geldende milieunormen naar hun doelstelling van bescherming van de bevolking inbegrepen de gevoelige subpopulaties (pdf)" (2,3 MB)