| Campagnes | ||
| Doelgroepen | ||
| Over onze organisatie | ||
Identificatie van indicatorsoorten voor impact van endocrien verstorende stoffen / hormonale stoorstoffen
Achtergrond & doelstelling
De doelstelling van dit onderzoek is het ontwikkelen van een strategie om de incidentiegegevens van aandoeningen die in verband kunnen worden gebracht met hormonale verstoring bij de mens op een doorzichtige en uniforme manier mogelijk te maken.
Sinds de jaren '50 wordt de mens via allerhande wegen blootgesteld aan een steeds groter wordende hoeveelheid en verscheidenheid aan lichaamsvreemde stoffen. Voor sommige van die stoffen bestaan aanwijzingen dat ze een hormoonverstorende werking uitoefenen op mens en dier.
Er is voldoende bewijsmateriaal voor een causaal verband tussen verstoorde voortplanting en ontwikkeling en hormoonontregelaars bij een aantal in het wild levende dieren en daardoor veroorzaakte lokale of regionale populatieveranderingen (vb: masculinisering van vrouwelijke zeeslakken, dunne eierschaal onder invloed van DDE bij vogels, oestrogene effecten bij vispopulaties, daling van de alligator populatiedensiteit in Florida door afwijkingen in voortplantingsorganen en verstoorde steroïdgehaltes).
Wat betreft de mens is een gangbare hypothese dat fenomenen als daling van de spermakwaliteit, stijging van het aantal testiskankers, veranderende sekse-ratio, cryptorchidie (niet ingedaalde teelballen), hypospadie (verkeerd uitmonden van de urinebuis onderaan de penis), verhoogde incidentie van prostaat- en borstkankers, endometriose (buitenbaarmoederlijke baarmoederslijmvliesgroei) en verlenging van de ‘time to pregnancy’ deels kunnen worden toegeschreven aan een verstoring van het endocrien (hormonaal) systeem van mens door uiterst lage concentraties van een waaier aan bio-accumuleerbare xenobiotica.
Omvangrijke aantallen onderzoeksdata die de laatste jaren rond hormoonverstoring werden gepubliceerd hebben in eerste instantie de initiële medische hypotheses (endocriene of hormoonverstoring tijdens de foetale ontwikkeling als uitlokkende factor bij testiskanker, cryptorchidie en verlaagde spermakwaliteit) verder onderbouwd en uitgebreid.
Men onderscheidt 2 soorten stoffen die in staat zijn de hormoonhuishouding te ontregelen:
- “natuurlijke” hormonen zoals oestrogeen, progesteron en testosteron die van nature in het lichaam van mens en dier voorkomen, en fyto-oestrogenen, die van nature voorkomen in bepaalde planten zoals alfalfakiemen en sojabonen, en die een pseudo-oestrogene werking vertonen als ze door het lichaam worden opgenomen
- door de mens vervaardigde stoffen zoals:
* synthetische hormonen, waaronder de hormonen die identiek zijn aan natuurlijke hormonen zoals orale voorbehoedsmiddelen, hormoonvervangers en bepaalde toevoegingen aan diervoeders, die gemaakt zijn met het doel het endocriene systeem te beïnvloeden en te moduleren
* synthetische chemische stoffen die door de mens zijn ontwikkeld voor toepassingen in de industrie, zoals in bepaalde industriële schoonmaakmiddelen, in de landbouw zoals in bepaalde bestrijdingsmiddelen en in consumptieartikelen zoals bepaalde additieven voor kunststoffen. Hieronder vallen ook chemische stoffen die als bijproduct van industriële processen ontstaan zoals dioxines, waarvan men vermoedt dat ze de hormoonhuishouding van mensen en in het wild levende dieren beïnvloeden
De chemicaliën waar tot op heden het meeste onderzoek is op verricht, zijn deze die de werking van het vrouwelijke hormoon (oestrogeen) simuleren of inhiberen, de zogenaamde pseudo-oestrogenen.
Meer recent werd aangetoond dat sommige chemicaliën de schildklierwerking kunnen verstoren. Er is bewijs dat gekende hormonale verstoorders het immuunsysteem kunnen beïnvloeden en eveneens neurotoxisch zijn, hoewel de mechanismen die deze effecten veroorzaken nog niet ontrafeld zijn.
Resultaten
Uit literatuurreviews en uit gegevens over de verspreiding van endocriene verstoorders in Vlaanderen werd geconcludeerd dat de meest relevante endocrien verstorende stoffen voor Vlaanderen DDT (en zijn metabolieten), cyclodiënen (drinen), hexachloorbenzeen, dimethoaat, stikstofhoudende organische pesticiden (vooral atrazine), organotin -verbindingen, PCBs, dioxines, styreen, nonylfenolen, bisfenol A, ftalaten en ethinylestradiol zijn.
Op basis van de literatuurstudie werd een tabel opgemaakt met relevante aandoeningen voor het bestuderen van mogelijke effecten van endocriene verstoring. Dit zijn o.a.: intra-uteriene groeiachterstand, congenitale afwijkingen, ontwikkeling tijdens kindertijd en puberteit, infertiliteit, sex-ratio, endometriose, kanker (borst-, prostaat-, testis-kanker), aandoeningen aan de schildklier en pancreas, aandoeningen aan het immuunsysteem e.a.
Vele van deze aandoeningen zoals kankers zijn echter asymptomatisch in hun beginstadium. In het uitgebreide document worden per aandoening volgende parameters beschreven: definitie, symptomen, onderzoek, behandeling en mogelijke interferenties.
In de volgende stap werd nagaan of informatie betreffende de besproken aandoeningen beschikbaar is voor de Vlaamse situatie.
Rapporten
Download het eindrapport (deel 2a) van de studie "Identificatie van indicatorsoorten voor impact van endocrien verstorende stoffen (pdf, 710kB)" (in het Engels)
Download het eindrapport (deel 2b) van de studie "Identificatie van indicatorsoorten voor impact van endocrien verstorende stoffen (pdf, 357kb)" (in het Engels)
Download het eindrapport (deel 2c) van de studie "Identificatie van indicatorsoorten voor impact van endocrien verstorende stoffen (pdf, 231kB)" (in het Engels)