Metingen in het Humane Biomonitoringnetwerk

De impact van milieuvervuiling wordt gewoonlijk opgevolgd door meting van polluenten in lucht, water, bodem en voeding. Het humaan biomonitoringsnetwerk meet concentraties van goed gekarakteriseerde schadelijke stoffen in de mens zelf aan de hand van biomerkers en gaat na of er aanwijzingen zijn dat de vervuilende stoffen in het lichaam biologische effecten veroorzaken. Er wordt getoetst of wonen in verschillende gebieden in Vlaanderen impact heeft op de aanwezigheid en het effect van polluenten in het lichaam. 

Biomonitoringprogramma (2001-2006)

Tussen 2001 en 2006 liep er in Vlaanderen een meetnetwerk dat gebaseerd is op het meten van biomerkers van blootstelling en effect in de mens.

Het eerste generatie Steunpunt Milieu en Gezondheid voerde dit humaan biomonitoringprogramma 2001-2006 uit in opdracht van de Vlaamse Overheid.

Het meetnetwerk had als doelstelling gegevens te verzamelen over de blootstelling aan milieupolluenten en hun mogelijke relatie met gezondheidseffecten. Deze meetcampagne werd toegespitst op drie doelgroepen: pasgeborenen, jongeren (14-15 jarigen) en volwassenen (50-65 jarigen) en op acht aandachtsgebieden.

1196 moeders en hun pasgeborenen, 1679 jongeren van 14 en 15 jaar en 1583 volwassenen tussen 50 en 65 jaar werden gerecruteerd.

De aandachtsgebieden zijn gekenmerkt door een verschillende milieubelasting en omvatten landelijke gemeenten, de grootstedelijke agglomeraties Antwerpen en Gent, de fruitstreek rond Sint Truiden, gebieden in de onmiddellijke omgeving van verbrandingsovens voor huishoudelijk afval, regio Albertkanaal, regio Olen en het Antwerpse en Gentse havengebied.

Tevens werden een aantal gerelateerde en bijkomende studies uitgevoerd rond bv endocriene verstoring, de neuropsychologische ontwikkeling van de pasgeborenen en het voorkomen van astma en allergie bij dezelfde leeftijdsgroep.

Biomonitoringprogramma 2007-2011

Begin 2007 ging het tweede generatie Steunpunt Milieu en Gezondheid (2007 – 2011) van start.

Het nieuwe biomonitoringsprogramma is in belangrijke mate gestoeld op de ervaring en kennis die gedurende het eerste steunpunt 2001-2006 werden vergaard. De monitoring van de blootstelling aan milieupolluenten heeft als doelstelling een referentiebasis op te stellen voor de aanwezigheid van polluenten in de Vlaamse bevolking. Deze gegevens worden verzameld op een representatieve manier over gans Vlaanderen en voor geselecteerde leeftijdsgroepen. Er zal voor dit luik bijgevolg afgeweken worden van de acht aandachtsgebieden zoals bemonsterd in het eerste generatie steunpunt. In de vorige campagnes werden goed gekarakteriseerde polluenten zoals zware metalen en POPs gemonitord. Het nieuwe initiatief zal ook aandacht schenken aan nieuwe stoffen die gedurende de laatste decennia in het milieu terecht gekomen zijn en waarvan we nog veel minder gegevens hebben over de humane blootstelling.

Naast de monitoring van ‘algemeen Vlaanderen’ omvat het programma ook de monitoring inzake “hot spots”, geselecteerde risicogebieden en risicogroepen. Voor de selectie van deze hot spots werd een transparante en deliberatieve procedure ontwikkeld en uitgevoerd in het steunpunt. Uit de 84 ingezonden cases maakte het steunpunt een voorlopige selectie van 9 en een definitieve selectie van 5 prioritaire hot spots. De eerst gerangschikte hotspot krijgt de hoogste prioriteit en wordt vanaf 2009 onderzocht. De drie volgende hotspots vereisen eerst verder vooronderzoek. Als het vooronderzoek de keuze voor humane biomonitoring niet voldoende kan onderbouwen, dan wordt de hotspot niet geselecteerd en komen de verder gerangschikte hotspots aan bod. Hoeveel gebieden er uiteindelijk onderzocht gaan worden, is zal ook mede afhankelijk zijn van de praktische haalbaarheid binnen het budget. De geselecteerde hot spots zijn in rangorde van prioriteit:

1. het industriegebied Genk-zuid: Deze hot spot is ondertussen van start gegaan.

2.  de hoge sterfteratio in Dendermonde: de haalbaarheidstudie loopt.

3. de verkeersproblematiek. Het vooronderzoek loopt.

4. de schrootverwerkende industrie in Menen: het vooronderzoek is van start gegaan.

5. het industriegebied in de Gentse kanaalzone.
   

Bij beide deelaspecten van het humaan biomonitoringprogramma zal bij de deelnemers via vragenlijsten gepeild worden naar de impact van sociale ongelijkheid op de link tussen milieu en gezondheid en naar de perceptie van de deelnemers inzake de milieu- en gezondheidsproblematiek.

Naast het aspect ‘zuivere monitoring’ biedt het biomonitoringsprogramma ook de gelegenheid om bepaalde onderzoeksvragen te beantwoorden en onze kennis te vergroten. Het combineert dus zowel surveillance- als onderzoeksaspecten, de laatsten in een reeks van fijner afgestelde deelonderzoeken rond fijn stof en hormoonverstoorders.

In het onderzoek naar fijn stof wordt de nadruk gelegd op het ontwikkelen van een blootstellingsmerker die ook op het biomonitoringsprogramma kan worden ingezet. Daarnaast wordt het effect van bloedstolling en plaatjesfunctie nagegaan bij personen met diabetes. In een aantal deelonderzoeken zal verder de impact worden geschat van fijn stof bij pasgeborenen op o.a. het geboortegewicht. In het onderzoek naar hormoonverstoorders wordt de nadruk gelegd op de verminderde fertiliteit die zowel bij mannen als vrouwen kan optreden tengevolge van verhoogde blootstelling aan zulke verstoorders (organochloorverbindingen, ftalaten, fenolen, etc.).

Voor het gebruik van de biomonitoringsresultaten ten behoeve van een gericht milieu- en gezondheidsbeleid zal het fasenplan van start gaan wanneer de eerste resultaten van de tweede generatie biomonitoring verwacht worden, begin 2010.

Meer informatie over de methode en resultaten kan u vinden op http://www.milieu-en-gezondheid.be/