Ons klimaat verandert

Sinds het begin van de twintigste eeuw nam de gemiddelde oppervlaktetemperatuur op aarde met 0,6°C toe. In Europa zelfs met 0,95°C. Deze verandering is ongewoon, zowel in omvang als in snelheid. Ze overtreft ruimschoots de natuurlijke klimaatfluctuaties van de laatste 1000 jaar. De jaren negentig waren het warmste decennium sinds het begin van de waarnemingen in het midden van de negentiende eeuw. Bovendien kwamen in Europa de 8 hoogste gemiddelde jaartemperaturen allemaal voor tijdens de laatste 14 jaar. In Ukkel nam men eenzelfde evolutie waar: tussen 1988 en 2003 lag de gemiddelde jaartemperatuur 1,9°C hoger dan in de tweede helft van de negentiende eeuw. De 7 hoogste waarden sinds de start van de metingen in 1833 werden allemaal opgetekend in de laatste 15 jaar (Figuur 1).

In heel Europa mat men tijdens de vorige eeuw een stijging van het zeeniveau. De opwarming van de aarde in de twintigste eeuw droeg meer dan waarschijnlijk significant bij tot de stijging van het zeeniveau. Dit kwam door de thermische uitzetting en de afsmelting van ijskappen en gletsjers.

Ook de gemiddelde jaarlijkse neerslaghoeveelheid vertoont belangrijke veranderingen. De gemiddelde jaarlijkse neerslag in Noord-Europa nam tijdens de vorige eeuw met 10 tot 40% toe. Zuid-Europa kende dan weer een vermindering van de neerslag tot 20%. Er kwamen ook grote wijzigingen voor in de periodes van extreme neerslag. Deze trend is nog meer uitgesproken dan die van de gemiddelde neerslag. In Midden- en Noord-Europa tonen de meeste weerstations vooral in de periode 1976-1999 een significante toename van het aantal erg natte dagen. In Ukkel nam de gemiddelde jaarneerslag in de twintigste eeuw met 6,6% toe. 2001 en 2002 waren absolute recordjaren met neerslaghoeveelheden van 1088,5 en 1077,8 mm tegenover normaal 780,1 mm. Er komen ook steeds nadrukkelijker meer natte dan droge jaren voor in ons land, met overstromingen tot gevolg.

Ook op de volksgezondheid kan klimaatverandering een impact hebben. Het is zo goed als zeker dat een hogere frequentie en intensiteit van hittegolven en de bijhorende hoge waarden aan troposferisch ozon het aantal sterfgevallen door warm weer verhoogt. De gevolgen van de klimaatverandering voor de volksgezondheid zijn naar verwachting het grootste in de ontwikkelingslanden, in het bijzonder voor kinderen en bejaarden. De meeste slachtoffers vallen in Afrika, Latijns-Amerika en Zuidoost-Azië. Deze waterarme regio’s lijden het ergste onder het tekort aan water. Een hogere blootstelling aan malaria en cholera is een van de gevolgen. Tientallen miljoenen mensen in laaggelegen gebieden (voornamelijk in Azië) moeten verhuizen door de stijging van het zeewater en door de toename van tropische cyclonen.

Ook de eco- en landbouwsystemen zijn erg kwetsbaar voor klimaatveranderingen. Ze lopen onomkeerbare schade op door wijzigingen in de klimaatzones en het neerslagpatroon of de kustlijn.

De financiële dienstensector is een unieke indicator van de potentiële socio-economische impact van klimaatverandering. Deze sector integreert de effecten op de andere sectoren. Sommige schadeposten in het recente verleden tonen dit aan - onder meer de direct meetbare schade van een aantal extreme weerfenomenen zoals orkanen. In Europa zijn de economische verliezen door weer- en klimaatomstandigheden de voorbije 20 jaar gestegen van gemiddeld ongeveer 5 tot 11 miljard dollar per jaar. (Figuur 2)

Figuur 2. Economische en verzekerde verliezen door weer- en klimaatgerelateerde rampen in Europa

De schade door extreme weersfenomenen is dus toegenomen, ondanks verhoogde inspanningen om de infrastructuur te versterken en een verbeterde rampenplanning. Het gevolg: (her)verzekeringsmaatschappijen worden steeds kwetsbaarder voor de gevolgen van natuurrampen.