Burgerlijke aansprakelijkheid

Het burgerlijk aansprakelijkheidsrecht kan aanzien worden als een juridisch instrument voor de handhaving van de milieuwetgeving. Het civiele aansprakelijkheidsrecht bevat immers een aantal regels die in bepaalde gevallen door "slachtoffers" van geurhinder (zowel in gevolge industrie als in gevolge buren) ingeroepen kunnen worden. Het inroepen van deze aansprakelijkheidsregels is evenwel niet eenvoudig omwille van de bewijsproblematiek die bij het slachtoffer ligt.  Terwijl de rechtbank van eerste aanleg vorderingen behandelt waarvan het bedrag hoger is dan 1860 euro, is het vredegerecht een burgerlijke rechtbank waar u voor o.a. burenruzies terechtkan, voor zowel een verzoening als een proces.  Een verzoening kan gratis en is een soort van bemiddeling door de vrederechter.  Een lijst met adresgegevens van vredegerechten en rechtbanken van eerste aanleg kan geraadpleegd worden via www.juridat.be.

Zonder teveel in detail te willen gaan is het nuttig om even stil te staan bij de klassieke foutaansprakelijkheid en bij de aansprakelijkheid voor abnormale burenhinder.

Schade veroorzaakt door milieuverontreiniging wordt in België in de eerste plaats vergoed overeenkomstig de regels van de klassieke foutaansprakelijkheid, geregeld in de artikelen 1382 en 1383 van het Burgerlijk Wetboek. Voor de toepassing van de foutaansprakelijkheid moet aan drie voorwaarden voldaan worden: er moet schade zijn, die het gevolg is van een toerekenbare fout en er moet een oorzakelijk verband tussen fout en schade worden aangetoond.  Iemand die op grond van artikel 1382/1383 B.W. aansprakelijk wordt gesteld, zal de schadelijder moeten tegemoetkomen, d.i. de schade moeten vergoeden hetzij door de aangerichte schade te herstellen, hetzij door een (vervangende) schadevergoeding te betalen.  Er is sprake van fout indien een wettelijke of reglementaire bepaling wordt overtreden, maar ook wanneer de algemene zorgvuldigheidsnorm niet wordt nageleefd.  De algemene zorgvuldigheidsnorm is geschonden wanneer de schadeveroorzaker niet heeft gehandeld als een bonus pater familias of niet heeft gedaan wat van een normaal zorgvuldig persoon mag verwacht worden.  Inzake geurvoorkoming geldt bijgevolg ook dat van een eventueel veroorzaker mag verwacht worden dat hij alle noodzakelijke maatregelen neemt die van een normaal zorgvuldig persoon mogen verwacht worden.  De toepassing van de zorgvuldigheidsnorm hangt sterk af van elk geval afzonderlijk en varieert ook volgens de aan plaats en tijd gebonden maatschappelijke waardeoordelen. Zo is vb. de geur van mest meer aanvaardbaar op het platteland dan in de stad.

De aansprakelijkheid voor abnormale burenhinder (een vorm van foutloze aansprakelijkheid) werd ontwikkeld door de rechtspraak en is gebaseerd op artikel 544 van het Burgerlijk Wetboek, dat het eigendomsrecht regelt.  Tussen naburige eigendommen bestaat er een soort evenwicht waarbij elke eigenaar een zekere hinder moet dulden die nu eenmaal eigen is aan het "samen-leven". Wanneer nu evenwel een eigenaar door een zelfs niet-foutief gebruik van zijn goed aan een naburige eigenaar overlast of bovenmatige hinder berokkent in die mate dat daardoor het bestaande evenwicht wordt verbroken, dan is hij verplicht tot een billijke schadevergoeding. Het bewijs van een fout in hoofde van de aansprakelijk gestelde eigenaar is niet vereist.