Preventie van zware ongevallen

Samenwerkingsakkoord preventie van zware ongevallen

Dat samenwerkingsakkoord (voluit het Samenwerkingsakkoord van 21 juni 1999 tussen de Federale Staat, het Vlaamse Gewest, het Waalse Gewest en het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn) realiseert in belangrijke mate de omzetting van de zogenaamde Seveso II-richtlijn.

Die richtlijn vindt haar oorsprong in een aantal ongevallen in Europa en ver daarbuiten. De ernstige gevolgen daarvan voor de mens en het milieu toonden de noodzaak tot regels voor exploitanten en overheid over de veilige uitbating van de installaties, de interne en externe noodplanning, de ruimtelijke ordening. Het uiteindelijke doel is de realisatie van een hoog beschermingsniveau voor mens en milieu door de preventie van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn en de beperking van de gevolgen ervan.

Een zwaar ongeval is in deze context een gebeurtenis, zoals een zware emissie, brand of explosie, die het gevolg is van ongecontroleerde ontwikkelingen tijdens de exploitatie van een Seveso-inrichting, die hetzij onmiddellijk, hetzij na verloop van tijd een ernstig gevaar oplevert voor de gezondheid van de mens binnen of buiten de inrichting of voor het milieu en waarbij één of meer gevaarlijke stoffen betrokken zijn.

De richtlijn en het Samenwerkingsakkoord bevatten geen gedetailleerde, technische voorschriften. Voor de exploitanten van Seveso-inrichtingen is de ambitieuze doelstelling van vertaald in twee kernverplichtingen:

• alle nodige maatregelen treffen om zware ongevallen te voorkomen én de gevolgen ervan te beperken voor mens en milieu (zorgplicht)
• te allen tijde aan inspectiediensten kunnen aantonen dat de passende maatregelen werden genomen (aantoonplicht).

 Het Samenwerkingsakkoord vertaalt de vereisten van de richtlijn naar de Belgische situatie met gedeelde bevoegdheden voor de federale staat (bescherming van de werknemers) en de gewesten (bescherming van de omgeving, mens én milieu).

Inspectiediensten en inspectieteam

Omdat volgens de Europese Unie verschillen in de regelingen voor inspecties door de bevoegde autoriteiten tot verschillende beschermingsniveaus kunnen leiden, stelt de richtlijn ook hoge eisen aan de inspectie door de overheid.
Per gewest werd een inspectieteam opgericht met alle betrokken inspectiediensten, op basis van gelijkwaardigheid en met behoud van alle bevoegdheden. Op die manier zijn er per gewest twee inspectiediensten bevoegd voor een bepaalde inrichting: de gewestelijke milieu-inspectie (MI in Vlaanderen) en de federale inspectiedienst die bevoegd is voor de bescherming van de werknemers.
Binnen de afdeling Milieu-inspectie is het de dienst Toezicht zwarerisicobedrijven (TZR) die instaat voor de uitvoering van het Samenwerkingsakkoord. De belangrijkste federale inspectiedienst is de Afdeling van het toezicht op de chemische risico’s (ACR) van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.
 

De belangrijkste taak van het inspectieteam is de uitbouw van een inspectiesysteem dat voldoet aan de gestelde eisen: een inspectieprogramma voor álle Seveso II-inrichtingen, een rapport van elke inspectie en terugkoppeling naar de bedrijfsleiding.
De inspectieteams hebben ook taken op het gebied van ongevallenonderzoek, de rapportering daarvan aan de Europese Commissie en het verzoeken aan de vergunningverlener tot het stopzetten van de exploitatie (schorsing of opheffing van de milieuvergunning) als blijkt dat de exploitant duidelijk onvoldoende maatregelen heeft getroffen om zware ongevallen te voorkomen en de gevolgen voor mens en milieu te beperken.