Duurzame ontwikkeling binnen de Europese Unie

Het EU Verdrag van 7 februari 1992 stelt het bevorderen van een duurzame groei met inachtneming van het milieu als een van de hoofddoelstellingen. De uitbouw van een beleid rond duurzame ontwikkeling binnen de Europese Unie verloopt momenteel hoofdzakelijk via twee pistes. Vooreerst werd een strategie ontwikkeld om in het interne EU beleid de nodige maatregelen te nemen voor een Europees duurzaamheidsbeleid. Daarnaast bouwt men de externe dimensie van een Europees duurzaamheidsbeleid uit. Hierbij wordt nagegaan hoe de EU in haar relatie met derde landen en regio’s (kandidaatlidstaten, ontwikkelingslanden, …) duurzame ontwikkeling kan verwezenlijken.

De interne dimensie van de Europese strategie voor duurzame ontwikkeling

De Europese Raad van Lissabon (maart 2000) integreerde de economische en de sociale dimensie door een strategie aan te nemen om ‘de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang’.

Tijdens de Europese Raad van Götheborg (juni 2001) werd een milieudimensie toegevoegd aan het proces van Lissabon. Concreet wil de Götheborg-strategie ervoor zorgen dat bij economische groei en sociale ontwikkeling rekening wordt gehouden met de draagkracht van het leefmilieu.

Deze leefmilieu-invalshoek is gebaseerd op twee andere Europese initiatieven die trachten de leefmilieupoot van het Europese beleid te versterken. Het betreft enerzijds het Zesde Milieuactieprogramma, waarbij het Europese leefmilieubeleid voor de komende 10 jaar wordt uitgetekend. Anderzijds is het 'Proces van Cardiff' van belang, waarbij de verschillende Europese sectoren worden aangezet om leefmilieu- en duurzaamheidsoverwegingen te integreren in hun sectoriele regelgeving.

De strategie van Götheborg vraagt specifiek aandacht voor een aantal domeinen die ook in het Zesde milieuactieprogramma prioritaire aandacht kregen, met name klimaatverandering, duurzaam vervoer, volksgezondheid en beheer van natuurlijke hulpbronnen. Om het geheel op institutioneel vlak beter te kunnen beheren vraagt de Raad van Göteborg aan alle lidstaten om een nationale strategie voor duurzame ontwikkeling op te stellen en wordt tevens een opvolgings- en coördinatiesysteem op Europees niveau opgezet.

De toevoeging van de leefmilieudimensie aan de strategie van Lissabon zorgt voor een belangrijke stimulans voor een verregaande integratie de drie duurzaamheidscomponenten in het Europese beleid en zodoende voor een volwaardige Europese strategie voor duurzame ontwikkeling. De verder opvolging van de Europese duurzaamheidsstrategie zal echter bepalend zijn voor haar effectiviteit. Die opvolging en evaluatie van de vooruitgang moet gebeuren aan de hand van Europese duurzaamheidsindicatoren, die nog verder moeten ontwikkeld worden.

De externe dimensie van de Europese strategie voor duurzame ontwikkeling

Op 30 mei 2002 nam de Raad Ontwikkeling een set raadsconclusies aan over de externe dimensie van de Europese strategie duurzame ontwikkeling en over de voorbereiding van de Wereldtop inzake duurzame ontwikkeling te Johannesburg. Deze raadsconclusies geven aan binnen welke domeinen en met welke acties de Europese Unie haar externe relaties duurzamer wil maken. De aangehaalde domeinen zijn sterk geïnspireerd op een mededeling van de Europese Commissie van januari 2001 over de voorbereiding van de wereldtop Duurzame Ontwikkeling. De domeinen komen bovendien grotendeels overeen met de thema's waaraan prioriteit wordt gegeven in het voorbereidende internationale proces voor de Wereldtop van Johannesburg. Het betreft:

- Strijd tegen armoede

- Globalisering

- Duurzame consumptie- en productiepatronen

- Behoud en duurzaam beheer van natuurlijke rijkdommen

- Meer coherentie in EU beleid

- Beter bestuur op alle niveaus

- Financiering van duurzame ontwikkeling