Wat en waarom

Bouwen is ongetwijfeld één van de belangrijke peilers van de economie. “Als het goed gaat met de bouw, gaat het goed met de economie”, zegt een volkswijsheid.

Een goede en veilige huisvesting is een kernvoorwaarde om onze elementaire basisbehoeften te vervullen. Wonen en bouwen moet daarom ook bij te dragen tot de bestrijding van armoede. Betaalbaar en kwaliteitsvol wonen op maat, gewaarborgd door woonzekerheid in een gezonde omgeving is één van de hefbomen om de sociale uitsluiting te voorkomen en weg te werken. Kwaliteitsvol wonen houdt rekening met gezondheidsaspecten, comfort, ruimte, veiligheid, energieprestatie, waterverbruik en gebruik van duurzame en gezonde bouwmaterialen en installaties.

Gebruik van grondstoffen

Maar het bouw- en woonsysteem kampt met verschillende problemen. Een tiende van de wereldeconomie draait om het verkavelen van de ruimte, het bouwen, gebruiken en inrichten van woningen. De gebouwde omgeving gebruikt een zesde tot de helft van de natuurlijke hulpbronnen in de wereld, zoals hout, mineralen en water. De aangroei van het aantal woningen voor steeds kleinere gezinnen en de toename van het aantal huishoudens, de vernieuwing van de bestaande woningen en de steeds hogere eisen inzake wooncomfort zorgen ervoor dat we steeds meer natuurlijke bronnen onder de vorm van grondstoffen, water en energie dienen te gebruiken. Dat is dan weer de oorzaak van emissies in lucht, water en bodem en een verhoogde productie van afvalstoffen.

Ruimtegebruik

De bouwcultuur speelt vanuit economische overwegingen hoofdzakelijk in op de korte-termijnvraag op de woonmarkt en houdt minder rekening met de sociale en ecologische implicaties van woningen. Daarbij speelt dat Vlaanderen, door de spreiding van het wonen, als het ware is dichtgeslibd tot één verstedelijkt gebied, wat ook in de hand gewerkt wordt door de beschikbaarheid van vervoersmiddelen. En omgekeerd is de ruimtelijke verspreide woonvoorraad onder meer ook de oorzaak van het dichtslibben van de wegen en de hoge investeringskosten voor wegeninfrastructuur en nutsvoorzieningen.

Betaalbaar wonen

Vlaanderen beschikt over het meest verspreide nutsvoorzieningennet en rioleringsnet. Het wonen verwijderd van voorzieningen, diensten en werkplaats, stelt ouderen en lagere inkomensgroepen voor problemen. Maar ook op andere vlakken hebben lagere inkomensgroepen het moeilijk: het aandeel van het huishoudbudget dat aan wonen wordt gespendeerd stijgt ook gestaag. Zo is het aandeel gezinnen met de woonkost van meer dan 20% van het inkomen, gestegen van 6.5% in 1976 tot 23.4% in 1997. Hierdoor hebben bepaalde groepen moeilijk toegang tot een betaalbare en kwaliteitsvolle woning. Inmiddels zijn we bijna 10 jaar verder en blijft de vraag naar sociale woningen zeer hoog, zoals tot op vandaag o.m. is af te leiden uit de lange wachtlijst van kandidaten.

Samen werken aan een duurzame oplossing

Deze problemen kan de Vlaamse overheid niet alleen oplossen. Vandaar dat de Vlaamse overheid in 2005 gestart is met het project transitiemangement duurzaam wonen en bouwen. Dit is een breed gedragen proces met alle belangrijke spelers met betrekking tot duurzaam wonen en bouwen. 

Maar ook in de praktijk kan iedereen zijn steentje bijdragen. Zo verneemt u wat u kan doen om water, energie te besparen, duurzame materialen te gebuiken, een gezond binnenmilieu te verkrijgen, geluid te weren, groendaken en gevelbeplanting aan te brengen enz…

En de overheid geeft ook het goede voorbeeld. Bepaalde duurzaam gebouwde overheidsgebouwen staan in de kijker.