Bodemkundig erfgoed

Bodems als erfgoed? - Kenmerken van bodemkundig 'waardevolle bodems'? - Waar vinden we waardevolle bodems in Vlaanderen? - Naar een bescherming van bodemkundig erfgoed… - Studie in pdf

Bodems als erfgoed?

humus-ijzer podzol in de site beernem - het aanwijs De ontwikkeling van een bodemprofiel is doorgaans een proces van duizenden jaren onder specifieke omstandigheden. Denken we maar aan de invloed van het moedermateriaal, het substraat, het klimaat, de geomorfologie en hydrologie, de fauna en flora, en de mens. Op deze manier vormt een bodemprofiel een weerspiegeling van de natuurlijke en cultuurhistorische voorgeschiedenis van een bepaalde locatie. Losgekoppeld van enige gebruiksfunctie kan een bodem als waardevol beschouwd worden vanuit een wetenschappelijk of maatschappelijk oogpunt. Het bewaren en beschermen van de bestaande waardevolle bodems in Vlaanderen is belangrijk voor het behoud van ons bodemkundig patrimonium.

In dit kader voerden de Universiteit Gent, de K.U. Leuven en de Bodemkundige Dienst van België een verkennende studie uit in opdracht van de Dienst Land en Bodembescherming.

Kenmerken van bodemkundig 'waardevolle bodems'

Om als bodemkundig erfgoed te kunnen worden beschouwd, moeten bodems waardevol zijn vanuit een patrimonium- of kapitaalperspectief. Volgende criteria bepalen de erfgoedwaarde van een bodemprofiel:

Kenmerkendheid: bodems die essentieel zijn voor de reconstructie van de geologische, geomorfologische, pedologische en/of antropogene geschiedenis
1. Geogenetisch kenmerkend: bodems die kenmerkend zijn voor bepaalde streken en essentiële informatie over hun ontstaanswijze herbergen
2. Cultuurhistorisch kenmerkend: bodems die getuigen van oude landbouwpraktijken
Zeldzaamheid/uniciteit: bodems die weinig voorkomen, zowel op lokale als op internationale schaal
1. Geogenetisch zeldzaam: bodems die door een natuurlijke oorzaak of door antropogene veranderingen niet veel (meer) voorkomen
2. Cultuurhistorisch zeldzaam: antropogene bodems die uniek zijn
Bijzondere ouderdom
1. Begraven bodems: bodems begraven onder natuurlijke sedimenten of (archeologische) structuren
2. Relictbodems (of paleobodems): bodems die gevormd zijn onder vroegere klimaten en veel ouder zijn dan onze huidige bodems
Unieke bodemsysteem sequenties: unieke topo-, hydro-, litho-, bio-, anthropo-, substraat- of pedosequenties
Gaafheid/onverstoordheid
Vormkenmerkendheid: de mate van gelijkenis met het ‘typevoorbeeld’ van een profiel/sequentie in bepaalde omstandigheden
Unieke eigenschappen ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek of educatie: bodems met unieke eigenschappen, waarvan de uniciteit/kenmerkendheid gerelateerd is aan een menselijke verstoring of aan bepaalde artefacten

Terug

Waar vinden we 'waardevolle bodems' in Vlaanderen?

De Universiteit Gent, de K.U. Leuven en de Bodemkundige Dienst van België bundelden hun kennis bij de opmaak van een databank van de gekende waardevolle bodems in Vlaanderen. Bij deze inventarisatie werden niet alleen geschreven bronnen geraadpleegd, maar werd ook de zogenaamde ‘grijze kennis’ (niet gepubliceerd) opgenomen. Voor het onderzoek naar geschreven bronnen werden bibliotheken bezocht, zowel openbare als privéverzamelingen, en werden boeken, artikels, thesissen, proceedings, monografieën en rapporten geraadpleegd. De ‘grijze kennis’ werd ontsloten via interviews met experten.

Een groot deel van de bodemkundige sites, die in deze databank werden opgenomen, werd op kaart gelokaliseerd via een GIS-systeem. De nauwkeurigheid van deze geografische lokalisatie varieert echter sterk, afhankelijk van de kwaliteit van de brongegevens, en moet daarom (momenteel) als louter informatief beschouwd worden. Verder onderzoek is noodzakelijk om de locatie en geografische spreiding van de gekende waardevolle bodems te preciseren en om de databank verder uit te breiden.

Overzichtskaart waardevolle bodems in Vlaanderen

Klik op de rode zones voor meer informatie over deze sites in pdf - formaat

overzichtskaart waardevolle bodems

Terug

Naar een bescherming van bodemkundig erfgoed…

Gedurende de voorbije 60 jaar is de menselijke verstoring van ons bodemkundig patrimonium in een stroomversnelling geraakt. Aantasting of afbraak van bodemprofielen is meestal onomkeerbaar en leidt tot het definitieve verlies van wetenschappelijke en cultuurhistorische informatie. De bedreigingen kunnen diverse vormen aannemen: verdwijning of aantasting, kwalitatieve of kwantitatieve aantasting, omkeerbare of onomkeerbare aantasting.

Om het bodemkundig patrimonium in Vlaanderen te bewaren voor de toekomstige generaties, is het dan ook belangrijk dat er werk wordt gemaakt van de bescherming van deze wetenschappelijk en cultuurhistorisch waardevolle bodemprofielen.

Terug