Bodem als grond voor ruimtelijke beslissingen

Achtergrond - Landevaluatie? - Geïntegreerd landevaluatiesysteem - Studie - Applicatie - Contact

Achtergrond

De ontwerpkaderrichtlijn bodembescherming van de Europese Commissie heeft tot doel de bodem te beschermen tegen aantastingen (erosie, afname organische stof, verdichting, …) en duurzaam bodemgebruik te bevorderen. In een dichtbevolkte regio als Vlaanderen wordt echter vanuit verschillende sectoren, die in ruimte met elkaar verweven zijn, aanspraak gemaakt op die bodem. Hierdoor neemt de druk op de schaarse, onbebouwde (open) ruimte toe, waardoor belangrijke bodemfuncties en bodemdiensten verloren dreigen te gaan.
De ontwerpkaderrichtlijn vraagt eveneens om bij de opmaak van sectorale beleidsplannen op het gebied van o.a. ruimtelijke planning, transport, landbouw, plattelandsontwikkeling, bosbouw, ontginning van delfstoffen, … ook rekening te houden met de invloed van die plannen op bodemdegradatie. Wat betreft bodemgebruiksplanning werd met het Ruimtelijks Structuurplan Vlaanderen (RSV) en de daaruit voortvloeiende provinciale en gemeentelijke structuurplannen en uitvoeringsbesluiten, een kader gecreëerd voor ruimtelijke planning en ruimtelijk beleid. In het RSV wordt echter weinig of geen aandacht geschonken aan bodems, bodemfuncties of bodemdiensten. Op lagere niveaus en bij het ontwerp van afbakening van specifieke gebieden (vb. stedelijke, agrarische, bos- en natuurgebieden) komt het bodemthema meer aan bod, maar worden bodemfuncties en bodemdiensten niet expliciet betrokken bij de afweging van alternatieve bodemgebruiken, laat staan dat de verandering in de aard en omvang van functies en diensten als gevolg van de geplande verandering van het bodemgebruik in rekening wordt gebracht.
Hoewel maatschappelijke vraagstukken rond bodemgebruik nooit met alleen maar bodemkundige expertise opgelost kunnen worden, is er toch een duidelijke nood aan een instrument om de intrinsieke waarde van een bodem voor een bepaalde functie te kunnen wegen. Via landevaluatie kan aangegeven worden wat de geschiktheid is van een stuk land, met een bepaalde bodem, voor verschillende gebruiksvormen.

Terug

Landevaluatie?

Landevaluatie beoogt de beoordeling van de geschiktheid van landeenheden voor een bepaald gebruik om zo de gebruiksmogelijkheden van het land vast te stellen. De evaluatie gebeurt meestal op basis van bodemkenmerken (fysische, chemische en biologische) van bodem- en ondergrond, klimatologische gegevens, hydrologie en socio-economische factoren. Landevaluatie kan hierbij gezien worden als de go-between tussen de inventarisatie en karakterisatie van het beschikbare land enerzijds en de landgebruiksplanning of toewijzing anderzijds.

Terug

Geïntegreerd landevaluatiesysteem

Vanuit het bodemkundig perspectief werd een geïntegreerd landevaluatiesysteem geconcipieerd dat naast het landbouwkundig landgebruik ook rekening houdt met milieurandvoorwaarden, duurzaamheid en mogelijke adaptatie van het landgebruik en landbeheer aan klimaatveranderingen.

Een landevaluatiesysteem is het geheel van procedures en data om de productieve en/of ecologische performantie van een landeenheid (een als homogeen beschouwd deel van het aardoppervlak met inbegrip van bodem en ondergrond, klimaat en bedekking) vast te stellen voor een beschouwd landgebruikstype op basis van expliciete beoordelingscriteria die teruggaan op landhoedanigheden;
Een geïntegreerd landevaluatiesysteem is een beslissingsondersteunend systeem (DSS). Dergelijk DSS omvat een geheel van procedures en data die toelaten de performantie van meerdere landeenheden vast te stellen voor meerdere landgebruikstype en deze onderling te vergelijken waarbij de gebruiker(s) preferenties kunnen uiten wat betreft de aard en het belang van de beoordelingscriteria. Een dergelijk DSS levert in essentie rangschikkingen van (i) landeenheden voor een gegeven landgebruikstype en (ii) van landgebruikstypes voor een gegeven landeenheid;
Het bodemkundig perspectief geeft aan dat de nadruk van het landevaluatiesysteem ligt op (i) landeenheden die in de eerste plaats bodemkundig homogeen zijn en (ii) op landhoedanigheden en beoordelingscriteria die teruggaan op bodemfuncties;
De milieurandvoorwaarden en duurzaamheid wijzen op het belang van landhoedanigheden en beoordelingscriteria die gekoppeld zijn aan bodembedreigingen;
Klimaatveranderingen leiden tot een gewijzigd gedrag van landeenheden, nl. gewijzigde waarde van de landhoedanigheden (vb. vochtleverend vermogen). Deze wijzigingen worden in rekening gebracht bij een performantie-beoordeling.

Terug