Wat levert de natuur ons op?

De mens maakt gebruik van een brede waaier aan diensten en grondstoffen die door de natuur – door ecosystemen - worden geproduceerd. Deze voordelen noemt men “ecosysteemdiensten” (verder ESD). Het gaat dan bijvoorbeeld over het zelfreinigende vermogen van waterlopen, over de regulerende rol van bossen in de waterkringloop, of het luchtzuiverende effect van planten.
Lang werd gedacht dat ecosysteemdiensten gratis, onkwetsbaar en onuitputtelijk zijn, maar ondertussen weten we wel beter. Een prijs plakken op deze ecosysteemdiensten was tot nu toe niet mogelijk in Vlaanderen. Daar is nu verandering in gekomen.

Beleidsbeslissingen zijn doorgaans gestoeld op een economische afweging, waarin de economische waarde van ESD niet wordt meegerekend. Dit is immers niet mogelijk zolang er geen prijskaartje kan worden geplakt op de waarde van natuur en ESD.
De Vlaamse overheid wil hier iets aan veranderen. Het Departement LNE heeft daarom pionierswerk verricht om de economische waarde van ESD voor Vlaanderen aan te tonen. De milieueconomen van de afdeling Milieu- en Natuur- en Energiebeleid hebben een team van economen en ecologen van het VITO en de universiteiten van Antwerpen en Amsterdam de opdracht gegeven om een economische waarderingsstudie voor Vlaanderen uit te voeren.

Waarderingsstudie voor Vlaanderen
 

De studie bepaalt de economische waarde van volgende regulerende diensten: de afvang van luchtvervuiling door vegetatie, waterzuivering, klimaatregulering en geluidsbuffering door bossen. De resultaten maken het bijvoorbeeld mogelijk te bepalen hoeveel CO2 een bos kan opnemen of hoeveel nitraten een moeras uit het oppervlaktewater kan filteren, en hoeveel euro dit in onze Vlaamse samenleving waard is.

Om daarbij de culturele ecosysteemdiensten te kunnen waarderen, was ook onderzoek nodig naar de recreatiewaarde die wandelaars en fietsers aan natuur toekennen, en de waarde die mensen hechten aan het behoud van groen voor hun (klein)kinderen. 3000 mensen werden hiervoor bevraagd aan de hand van een keuze-experiment. Het resultaat leert dat Vlamingen bereid zijn om te betalen voor extra natuur en dat dit bedrag afhangt van de kenmerken van die natuur. Zo willen we bijvoorbeeld minder betalen voor natuur verder weg van de woonplaats. Het toegankelijk maken van een gebied voor fietsers en wandelaars heeft dan weer een positief effect op de waardering van de mensen.

Beter geïnformeerde beleidsbeslissingen

Nu een monetaire waardering van ESD mogelijk is, ligt de weg open voor tal van toepassingen. Zo zal bijvoorbeeld bij een groot infrastructuurproject voortaan de impact op de natuur kunnen becijferd en gewaardeerd worden, zodat natuur meetelt in het eindsaldo van kosten en baten. Ook bij beslissingen over het behoud of de aanleg van natuur kan het belangrijk zijn om de waarde van de geleverde of potentiële ESD in geldtermen uit te drukken. Natuurlijke overstromingsgebieden kunnen bv. een goedkopere bescherming tegen overstromingen blijken dan het bouwen en verhogen van dijken.

De ESD-benadering kan ook erg nuttig zijn om afwegingen te maken bij projecten rond natuurbeheer, landinrichting of ruimtelijke ordening. Op deze manier hopen we bij te dragen tot beter geïnformeerde beslissingen over projecten, plannen of regelgeving met een impact op natuur.Daarnaast kan de waardering van ESD gebruikt om schadeclaims, zoals in het kader van het milieuschadedecreet, te onderbouwen. Ten slotte kan EDS ook flink bijdragen tot het vergroten van het draagvlak voor natuurbehoud.

Pionierswerk van internationaal belang.

Dit Vlaamse waarderingswerk is ook internationaal relevant. Op de conferentie “Biodiversity in a changing world” die begin september plaatsvond in Gent in het kader van het Belgisch EU-voorzitterschap, was “Valuation and benefits of ecosystem services” één van de belangrijkste thema’s.

Het Departement LNE heeft op deze conferentie deze Vlaamse “Tool for economic valuation of ecosystem services” voorgesteld. Er was bijzonder veel belangstelling voor onze presentatie en we hebben veel positieve reacties ontvangen.
Ons werk zal ook opgenomen worden in een van de publicaties van de internationale TEEB studie. TEEB staat voor “The Economics of Ecosystems and Biodiversity”. Het is een initiatief onder verantwoordelijkheid van de VN om de economische waarde van ecosysteemdiensten bekend te maken, zowel bij internationale, nationale en lokale beleidsmakers als bij het bedrijfsleven.

Praktisch

De resultaten van deze waarderingsstudie zijn samengebracht in een praktische handleiding voor iedereen die beleidskeuzes met een impact op natuur beter wil onderbouwen.
De handleiding geeft per ESD functies of kengetallen voor de kwantificering en de monetarisering. Met praktische rekenvoorbeelden wordt aangegeven wanneer en hoe men deze resultaten kan gebruiken. Complementair aan de handleiding ontwikkelen VITO en het Departement LNE momenteel een online rekentool “Natuurwaardeverkenner” die het rekenwerk bij toepassingen zal vergemakkelijken. De studie, de handleiding, en binnenkort ook een link naar de rekentool, zijn beschikbaar via http://milieueconomie.lne.be

Sara Ochelen is milieueconoom bij de afdeling Milieu, Natuur- en Energiebeleid