De hernieuwbare energiesector in Vlaanderen: een socio-economische analyse

Onderzoek

Sinds de invoering van het groenestroomcertificatensysteem kent de hernieuwbare energiesector, en dan vooral de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energie, in Vlaanderen een sterke groei. Zo steeg de groene stroom van ongeveer 150 GWh in 2002 tot 2.699 GWh in 2009. Dat komt overeen met ongeveer 4,8% van het totale elektriciteitsverbruik. Voor België bedraagt de doelstelling 13% hernieuwbare bronnen in het totaal energieverbruik tegen 2020. In 2005 bedroeg dit aandeel nog maar 2,2%. De hernieuwbare energiesector zal dus nog sterk moeten groeien om deze ambitieuze doelstelling te halen. Dit vraagt een aangepast beleid dat rekening houdt met de specifieke karakteristieken van de Vlaamse hernieuwbare energiesector.
Een socio-economische analyse moest een beter inzicht geven in de kenmerken van de hernieuwbare energiesector in Vlaanderen.

Het onderzoek hanteerde een bottom-up benadering, dit wil zeggen dat individuele bedrijven werden opgelijst om zo een overzicht te krijgen van de sector. Voor deze oplijsting gebruikten we bestaande databanken en ledenlijsten van organisaties uit de hernieuwbare energiesector. Deze lijst bestaat uit 759 bedrijven. Hij bevat de grote spelers, maar is zeker niet exhaustief. De markt van de installateurs bestaat namelijk uit honderden zelfstandigen die als hoofdberoep loodgieter, elektricien, verwarmingsinstallateur, schrijnwerker…. zijn. Wanneer zij zichzelf hebben geprofileerd als bedrijf actief in de hernieuwbare sector en dus zijn opgenomen in één van de gebruikte databanken, dan komen zij ook voor in onze lijst.

Vervolgens hebben we via mail deze 759 bedrijven een vragenlijst opgestuurd over de verschillende aspecten van de tewerkstelling en de omzet van hun bedrijf. Nadien volgden nog telefonische interviews, waardoor we eindigden met een responspercentage van ongeveer 27%. Naast de gegevens die met de enquêtes werden verzameld, werd ook de boekhoudkundige informatie van alle 759 bedrijven opgenomen. Alle resultaten hebben betrekking op het jaar 2008.

Conclusies

De belangrijkste bevindingen uit de analyse zijn:

• Dit is een sector van kleine en middelgrote ondernemingen, die de laatste jaren fel gegroeid is. Als we kijken naar de verwachtingen van de sector zelf, dan zal deze groeitrend zich de komende jaren verder doorzetten, zowel op vlak van tewerkstelling als op vlak van omzetcijfers.

• De meeste bedrijven zijn gespecialiseerd in hernieuwbare energie en beperken zich ook tot één compartiment van de hernieuwbare energie, namelijk fotovoltaïsche panelen.

• De Vlaamse bedrijven van deze sector opereren vooral in Vlaanderen zelf. Slechts een klein deel van de bedrijven hebben een omzet in internationale afzetmarkten.

• De knelpuntberoepen binnen de sector worden opnieuw bevestigd: vooral gespecialiseerde ingenieurs, installateurs en technici lijken moeilijk te vinden te zijn.

• De mediaanwaarde voor de omzet uit hernieuwbare energieactiviteiten bedraagt 1,5 miljoen euro per bedrijf.

• De mediaanwaarde voor tewerkstelling is 3 voltijdse personen in dienst per bedrijf voor de activiteiten inzake hernieuwbare energie.

Uiteindelijk maakten we, door middel van extrapolatie van de resultaten, een inschatting van de omzet en de tewerkstelling van de volledige Vlaamse hernieuwbare energiesector. Zo wordt geschat dat de hernieuwbare energiesector in Vlaanderen 8.864 personen voltijds tewerkstelt en een omzet heeft van ongeveer 5 miljard euro. De resultaten liggen wat aan de hoge kant, maar zijn wel in lijn met vorige studies. Door de eerder lage responsgraad geven deze cijfers wel slechts een ruwe, benaderende inschatting van de Vlaamse hernieuwbare energiesector.

Het volledige rapport vindt u binnenkort onder het thema milieueconomie van het Departement LNE of u kunt contact nemen met ellen.hutsebaut@lne.vlaanderen.be.

Ellen Hutsebaut is beleidsmedewerker milieueconomie bij de afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid