Wat is een internationale overeenkomst en wat is een verdrag?

Departement Internationaal Vlaanderen maakt, binnen de internationale overeenkomsten, een onderscheid tussen verdragen en andere types van internationale overeenkomsten. Het internationale gewoonterecht definieert een verdrag als “elk akkoord (d.w.z. een overeenkomst van wilsuitingen),  gesloten tussen twee of meer subjecten van het volkenrecht met de bedoeling rechtsgevolgen teweeg te brengen en beheerst door het volkenrecht”.

In het internationaal recht is niet de benaming, maar wel de wil om zich te verbinden (Eng., de "consent to be bound", Lat., de “animus contrahendi”), van determinerend belang om de internationale rechtskracht van een bepaalde akte in te kunnen schatten.  Zodra die wil er wederzijds is, bestaat er een overeenkomst. Of dat bindend karakter een juridische weerslag heeft, moet tevens blijken uit de inhoud van de akte.
 

Essentieel is dat de partijen hetzij onafhankelijke staten zijn, hetzij deelstaten waaraan door hun nationale staatsrecht de bevoegdheid om verdragen te sluiten is toegekend (zoals in België of in Duitsland) of internationale organisaties, die elk de bedoeling hebben rechten te verwerven en/of verplichtingen aan te gaan (rechtsgevolgen veroorzaken). Die partijen zijn de drie soorten van volkenrechtelijke subjecten. De laatste twee soorten zijn zgn. afgeleide subjecten van het volkenrecht, omdat ze bevoegd zijn gemaakt via de tussenkomst van onafhankelijke staten, respectievelijk via de Grondwet van een staat of via een organiek verdrag tussen staten.
 

Een internationale overeenkomst is ten slotte enkel een verdrag wanneer de partijen ervoor hebben gekozen om haar te laten beheersen door het volkenrecht (ook wel “internationaal publiekrecht” of “internationaal recht” genoemd). Voor verdragen tussen staten werden deze regels (wilsbekwaamheid om een verdrag te sluiten, inwerkingtreding, interpretatie, mogelijkheid om voorbehouden te formuleren, opzegging en opschorting) gecodificeerd in het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht, opgemaakt te Wenen op 23 mei 1969 (Weens Verdragenverdrag). Deze regels worden beschouwd als een reflectie van het internationale gewoonterecht en worden, mutatis mutandis, toegepast op verdragen van andere subjecten van internationaal recht, zoals de exclusieve verdragen van de Vlaamse overheid.
 

Als de internationale overeenkomst niet beantwoordt aan de criteria van een verdrag, dan gaat het om andere types van overeenkomst. Departement Internationaal Vlaanderen onderscheidt qua systematiek drie types: overeenkomsten die door de partijen niet aan het internationale recht zijn onderworpen maar die zij toch als (minstens moreel) bindend beschouwen (memoranda van overeenstemming), overeenkomsten die beheerst worden door het nationale publiekrecht of het nationale privaatrecht van één van de betrokken staten en die meestal gesloten worden met overheden die geen verdragsbevoegdheid hebben (transnationale contracten), en documenten die niet zozeer een wilsovereenstemming vormen maar eerder een gemeenschappelijke beleidsvisie formuleren (beleidsverklaringen).
 

Bron: Departement Internationaal Vlaanderen