LRTAP - Grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand

De problemen van grensoverschrijdende luchtverontreiniging hebben in 1979 binnen de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (UNECE) geleid tot het ondertekenen van het Verdrag grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand (LRTAP). Het Verdrag is afgesloten te Genève op 13 november 1979 en is door België goedgekeurd door de wet van 9 juli 1982. Het Verdrag is op 16 maart 1983 in werking getreden.

Het LRTAP-Verdrag biedt een kader waarbinnen internationale samenwerking ter bestrijding van de atmosferische vervuiling die zowel het leefmilieu als de volksgezondheid bedreigt, kan geschieden. Door middel van Protocollen die de emissiereductie van bepaalde polluenten beogen, worden zowel verzuring, vermesting als troposferisch ozon geviseerd. De 51 Partijen bij dit Verdrag verplichten zich ertoe om een beleid en strategieën te ontwikkelen voor emissiereductie van polluenten die grensoverschrijdende luchtverontreiniging veroorzaken en om tevens deel te nemen aan een bewakings- en evaluatieprogramma van het transport van de emissie over lange afstand.

Inmiddels zijn binnen het kader van dit verdrag 8 protocollen tot stand gekomen (inmiddels ook alle inwerking getreden, en allemaal door België geratificeerd):

• EMEP protocol (1984) (financieringsprotocol)
• S-protocol (1985) (reductie van SO2 emissies)
• NOX-protocol (1988) (reductie van NOX-emissies)
• VOS-protocol (1991 (reductie van VOS-emissies)
• S-protocol (1994) (reductie van SO2-emissies)
• Protocol zware metalen (1998) (reductie van emissies van Cd, Pb en Hg)
• Protocol POPs (1998) (restrictie of eliminatie van productie en gebruik van een aantal POP’s)
• Göteborg-protocol (1999) (reductie van SO2, NOX, VOS en NH3-emissies)

Het laatste en meest ambitieuze protocol, het protocol van Göteborg, is een multi-polluenten (SO2, NOX, VOS en NH3) en multi-effecten protocol ter bestrijding van verzuring, eutrofiëring en ozon in de omgevingslucht. Het protocol vervangt in feite de vroegere protocollen inzake S, NOX en VOS reductie. Dit protocol vormt de internationale tegenhanger van de Europese NEC-richtlijn (nationale emissieplafonds). Voor België is dit protocol (zoals de andere protocollen) een gemengd protocol. Dit betekent dat zowel de drie gewesten als de federale overheid het protocol moeten ratificeren alvorens volledige ratificatie wordt bereikt.

Het POP’s protocol werd in december 2010 geamendeerd, voornamelijk om het protocol af te stemmen op de noden van landen met economieën in overgang (“Countries with economies in transition”, of CET). Het Protocol zware metalen en het Göteborg Protocol zijn momenteel in herziening. Het zijn de voorbereidingen voor de herzieningen van deze protocollen die momenteel volop de agenda’s bepalen van het Uitvoerend Orgaan en de verschillende werkgroepen die onder het Uitvoerend Orgaan resorteren en hieraan verslag moeten uitbrengen.

Om een duidelijk beeld te schetsen van de werking van de LRTAP-conventie volgt hieronder een algemeen organigram van de Conventie, met aanduiding van de belangrijkste werk- en stuurgroepen, Task Forces en expertgroepen.

Executive Body

Dit is het zogenaamde Uitvoerend Orgaan, het beslissingsorgaan van de Conventie. Dit orgaan komt jaarlijks in december bijeen. Tijdens deze vergadering worden in plenaire alle belangrijke beslissingen genomen die het proces van de Conventie verder sturen.

Onder het Uitvoerend Orgaan resorteren drie organen die het voorbereidend werk uitvoeren en een effectgerichte wetenschappelijke onderbouwing geven aan de ontwikkeling van nieuwe protocollen en de herziening van bestaande protocollen: (1) de EMEP Steering Group, (2) de Working Group on Effects (WGE) en (3) de Working Group on Strategies and Review (WGSR). Deze drie organen komen minstens jaarlijks bijeen (de WGSR kwam in 2009 uitzonderlijk drie keer samen). Hun focus ligt momenteel quasi volledig op de herziening van de laatste drie protocollen.