Chemische stoffen

Verdrag van Bazel, Verdrag van Stockholm, Verdrag van Rotterdam, de synergie tussen deze drie verdragen, SAICM en het opstarten van de onderhandelingen over een juridisch bindend kader voor kwik

Het dossier chemische stoffen op multilateraal niveau valt uiteen in een aantal deeldossiers die hieronder verder zullen besproken worden.

Onderhandelingen van een juridisch bindend instrument voor kwik

In februari 2009 werd in Nairobi, Kenia, op de “United Nations Environment Programme Governing Council (UNEP GC)” een unaniem akkoord bereikt over het oprichten van een “Intergovernmental Negotiating Committee” (INC) voor het opstarten van onderhandelingen van een juridisch bindend instrument voor kwik. Dit was een grote stap naar een globale oplossing van het kwikprobleem.

De formele onderhandelingen van het verdrag gingen in juni 2010 van start, met het oog op het afwerken van het verdrag in 2013. Staten gingen akkoord dat het verdrag bepalingen dient te bevatten over de vermindering van de toevoer van en vraag naar kwik, verminderen van de atmosferische emissies, het aanpakken van kwikhoudend afval en de remediatie van door kwik vervuilde sites. De derde sessie van de INC gaat door dit najaar in oktober in Nairobi, Kenia.

Synergieproces tussen de Basel (gevaarlijke afval), Rotterdam (PIC) and Stockholm (POP) Conventies

De partijen bij drie verdragen in de sfeer van chemische stoffen, namelijk de Basel Conventie, de Rotterdam Conventie en de Stockholm Conventie, besloten een werkgroep op te richten met als taak het voorbereiden van aanbevelingen over verhoogde samenwerking en coördinatie (synergie) tussen de drie verdragen. De werkgroep kwam tot een pakket van aanbevelingen, dat nadien werd goedgekeurd door de drie verdragen. Synergie gaat over het efficiënter gebruiken van de bestaande middelen, wegwerken van overlappingen en verbeterde samenwerking waar het kan tussen deze drie verdragen die elk verschillende aspecten van chemische stoffen regelen. Dit proces van versterkte samenwerking en coördinatie staat hoog op de internationale politieke agenda, ook door de voorbeeldfunctie die het heeft.

Na een eerste implementatiefase, nl. het oprichten van gemeenschappelijke diensten tussen de drie verdragssecretariaten, werden deze gevalideerd op de extraordinaire conferentie van de partijen (EXCOP) van de drie verdragen in februari 2010, in Bali (Indonesië). Het simultaan samenkomen van drie juridisch onafhankelijke Conferenties van de Partijen betekent een historische stap voor de discussies over “International Environmental Governance”. Beslissingen werden genomen op vlak van gemeenschappelijke activiteiten, gemeenschappelijk management, gemeenschappelijke diensten, begroting synchronisatie, gemeenschappelijke audits en de review arrangementen. Er was geen akkoord over toekomstige joint decision-making.

Momenteel zitten we in de derde fase: beoordeling van de resultaten. Op de recente COP van de Stockholm Conventie werden “Terms of Reference” goedgekeurd voor de review. Na bekrachtigingen ervan door de COP’s van de Rotterdam en Basel Conventie dit jaar, zullen de resultaten van de review besproken worden op de COP’s in 2013. Een volgende EXCOP is ook gepland voor dat jaar.

Het Verdrag van Stockholm inzake persistent organische verontreinigende stoffen (POP's) biedt een op het voorzorgsbeginsel gebaseerd kader dat moet waarborgen dat de productie en toepassing van deze voor de menselijke gezondheid en het milieu schadelijke stoffen in alle veiligheid geëlimineerd c.q. beperkt worden. Het verdrag had aanvankelijk betrekking op twaalf prioritaire POP's, recent werden 9 nieuwe POP’s toegevoegd hetgeen als een mijlpaal kan beschouwd worden voor dit verdrag. Recent (april 2011) werd een akkoord bereikt om de pesticide endosulfan toe te voegen.

Persistente organische verontreinigende stoffen zijn scheikundige stoffen die bepaalde toxische eigenschappen hebben en die, in tegenstelling tot andere verontreinigende stoffen, moeilijk worden afgebroken, hetgeen hen uitzonderlijk schadelijk maakt voor de volksgezondheid en het milieu. POP's stapelen zich op in levende organismen en worden verspreid door de lucht, het water en migrerende soorten en accumuleren zo in terrestrische en aquatische ecosystemen. Het is derhalve een grensoverschrijdend probleem dat internationale actie noodzakelijk maakt.

Het Verdrag van Bazel inzake de beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering ervan heeft als doel de bescherming van de mens en het leefmilieu tegen de nadelige effecten van de productie en de behandeling van gevaarlijke afvalstoffen, alsook hun overbrenging van een staat naar een andere staat. Het verdrag verplicht de Partijen om gevaarlijk afval op een milieuvriendelijke wijze te beheren en te verwijderen. Het verdrag voorziet in een regeling voor het grensoverschrijdend transport van gevaarlijk afval via een schriftelijke procedure van voorafgaande geïnformeerde toestemming. De EU vertaalde deze procedure in haar Verordening 1013/2006 rond grensoverschrijdend transport van afvalstoffen. De problematiek van uitvoer van gevaarlijk afval vanuit de geïndustrialiseerde landen naar ontwikkelingslanden is een zeer gevoelige kwestie. Ontwikkelingslanden beschikken niet over de nodige capaciteit om dit afval op een milieuvriendelijke wijze te verwerken.

Het Verdrag van Rotterdam inzake de toepassing van de procedure met betrekking tot voorafgaande geïnformeerde toestemming ten aanzien van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden in de internationale handel beoogt de aanmoediging van de gedeelde verantwoordelijkheid en samenwerking tussen de partijen inzake de internationale handel van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen. Dit met het oog op de bescherming van de menselijke gezondheid, en van het leefmilieu, en om bij te dragen tot het milieuverantwoord gebruik.

Het Verdrag beoogt m.a.w. om de wereld toe te laten om de handel in bepaalde gevaarlijke chemische stoffen te monitoren en te controleren. Noch de handel zelf, noch het gebruik van de betrokken stoffen worden door het Verdrag gebannen. Wel is het een instrument om betrokken Partijen de mogelijkheid te bieden geïnformeerde beslissingen te nemen m.b.t. welke van de gereglementeerde chemicaliën zij wensen te ontvangen en welke niet in het geval zij er niet veilig zouden kunnen mee omgaan. In juni 2011 vond de vijfde Conferentie van de Partijen plaats in Genève (Zwitserland).

Mondiale Strategie Chemische Stoffen (SAICM)

De Mondiale Strategie Chemische Stoffen (SAICM) is een ‘policy framework’, dus niet juridisch bindend, wel politiek bindend, ter uitvoering van de 2020-doelstelling van de Wereldtop over Duurzame Ontwikkeling in Johannesburg. Deze doelstelling houdt in het realiseren van ‘sound chemicals management’ zodat tegen 2020 de nefaste gevolgen van het gebruik van chemische producten voor de menselijke gezondheid en het leefmilieu tot een minimum zijn herleid. De strategie raadt aan het bijhorend mondiaal actieplan als een niet-bindend werkinstrument en richtsnoer te gebruiken.