ABS-Protocol

Protocol van Nagoya inzake toegang tot genetische hulpbronnen en de eerlijke en billijke verdeling van de baten die voortvloeien uit het gebruik ervan bij het Verdrag inzake Biologische Diversiteit (ABS Protocol)

Het Protocol van Nagoya – ook wel het ABS Protocol genoemd – werd aangenomen op 29 oktober 2010 in Nagoya, Japan op de tiende bijeenkomst van de partijen bij de Conventie voor Biologische Diversiteit (CBD COP-10). Het geldt samen met de andere resultaten van de succesvolle CBD COP10 als één van de belangrijkste verwezenlijkingen van het Belgische EU-Voorzitterschap 2010 op het vlak van leefmilieu.

Het ABS Protocol beoogt verdere uitvoering te geven aan de derde doelstelling van de CBD, m.n. eerlijke en billijke verdeling van de voordelen voortvloeiende uit het gebruik van genetische rijkdommen. Genetische rijkdommen van planten, dieren en micro-organismen worden gebruikt voor een grote verscheidenheid aan doelstellingen, variërend van fundamenteel onderzoek tot de ontwikkeling van producten. Gebruikers van genetische rijkdommen zijn onderzoeksinstellingen, universiteiten en private ondernemingen werkzaam in verschillende sectoren zoals farmacie, landbouw, horticultuur, cosmetica en biotechnologie.

“Access and benefit sharing” wordt traditioneel gezien als een eis van ontwikkelingslanden tot een effectieve naleving van de ABS engagementen die reeds in 1992 werden aangegaan bij het sluiten van het Biodiversiteitsverdrag. Deze voorstelling is evenwel nogal eenzijdig want enerzijds zijn de meeste ontwikkelde landen ook oorsprongslanden van genetisch rijkdommen, en anderzijds hebben alle (potentiële) gebruikers van genetisch rijkdommen baat bij een vlottere toegang tot genetische rijkdommen met een grotere rechtszekerheid voor het gebruik ervan.

Korte schets van het ABS Protocol

De afkorting “ABS” slaat op Access and Benefit Sharing van het gebruik van genetische rijkdommen. Oftewel de vraag naar het vergemakkelijken van de toegang tot genetische rijkdommen enerzijds en naar een eerlijke en billijke verdeling van de opbrengsten verkregen uit het gebruik van diezelfde genetische rijkdommen anderzijds.

Sterk vereenvoudigd, kan het ABS Protocol worden samengevat als de verbintenis van gebruikerslanden om er op toe te zien dat de gebruikers van genetische rijkdommen de ABS-regelgeving uit het oorsprongsland naleven (artikel 13), in ruil voor de verbintenis van oorsprongslanden om te zorgen dat hun ABS-regelgeving duidelijk en transparant is (artikel 6.3).

De toegang tot genetische rijkdommen kan afhankelijk worden gemaakt van duidelijke afspraken op basis van vooraf gegeven en weloverwogen instemming (“Prior Informed Consent” of “PIC”) en onderling overeengekomen voorwaarden (“Mutually Agreed Terms” of “MAT”) over de verdeling van de opbrengsten voortspruitend uit het buitenlands gebruik van de rijkdommen met het oorsprongsland (artikelen 5 en 6). Partijen verbinden zich ertoe om maatregelen te nemen teneinde te voorzien dat genetische rijkdommen die bij hen worden gebruikt (m.n. onderzoek of ontwikkeling) zijn verkregen op basis van weloverwogen instemming (PIC) en dat hiervoor onderling voorwaarden werden overeengekomen (MAT). De Partijen verbinden zich tevens om de niet-naleving van deze vereiste aan te pakken en om onderling samen te werken in situaties van vermeende niet-naleving (artikel 13).

Daarnaast bevat het protocol ook een uitgebreide en vaak analoge regeling voor traditionele kennis verbonden aan genetische rijkdommen van inheemse en lokale gemeenschappen (artikelen 5.2, 5.5, 6.2, 7, 11.2, 12). Hun traditionele kennis is doorgaans het aanknopingspunt en de leidraad voor het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten op basis van genetische rijkdommen. Door in een analoge regeling te voorzien als deze tussen staten is het Protocol vrij vooruitstrevend.

Ondertekening en inwerkingtreding van het ABS Protocol – eerste COP/MOP

Het ABS Protocol is opengesteld voor ondertekening van 2 februari 2011 tot 1 februari 2012 in het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York. Op internationaal vlak werd een campagne gestart voor een snelle inwerkingtreding van het ABS Protocol. De bedoeling is om 50 ratificaties te ontvangen vóór 10 juli 2012, zodat de eerste bijeenkomst van de ABS-partijen (COP/MOP) gelijktijdig zou kunnen plaatsvinden met CBD COP-11 in oktober 2012 in Indië.

Verschillende aspecten van het ABS Protocol moeten nog verder worden uitgewerkt door die eerste ABS COP/MOP. De voorbereiding hiervan gebeurt door middel van twee ABS Intergouvernementele Comités (juni 2011 en april 2012).

Op dit ogenblik zijn er al meer dan 40 landen die het ABS protocol ondertekend hebben, waaronder ook de Europese Unie en verschillende lidstaten van de EU.