EU besluitvorming - Totstandkoming en regelgeving

De Europese Commissie heeft een bijna exclusief initiatiefrecht op het terrein van wetgeving. Het directoraat-generaal Milieu (DG ENVI) van de Europese Commissie zorgt voor de voorbereiding en de implementatie van wetgevingsbesluiten inzake milieu. Deze wetgevingsbesluiten worden vastgesteld door de Ministerraad (Raadsfilière Milieu) en het Europees Parlement (commissie Milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid) tezamen volgens de medebeslissingsprocedure.

Hieronder geven worden zeer beknopt de verschillende fasen in dit beleidsproces weergegeven.

Beleidsvoorbereiding

Groenboek

Om de discussie over een bepaald onderwerp op gang te brengen, kan de Europese Commissie een groenboek publiceren over dit onderwerp. Een groenboek kan een eerste stap zijn in het opstellen van nieuwe wetgeving en heeft tot bedoeling het debat te stimuleren en meningen binnen Europa te inventariseren. Een volgende stap kan dan eventueel een witboek zijn, dat meer uitgewerkte voorstellen voor regelgeving bevat.

Een voorbeeld is het Groenboek Adaptatie aan klimaatverandering van juni 2007 waarin de nood aan actie wordt geschetst en mogelijke opties voor actie op EU niveau worden beschreven.

Witboek

De Europese Commissie publiceert voorstellen voor EU maatregelen soms in een witboek, al dan niet als een vervolg van een groenboek.

Een voorbeeld is het Witboek Adaptatie aan klimaatverandering van april 2009, dat verder bouwt op het groenboek van 2007 en de hierop volgende reacties van de verschillende EU instellingen en van nationale administraties en het middenveld.

Voorstel voor nieuwe regelgeving

De Europese Commissie heeft het alleenrecht om nieuwe regelgeving te initiëren. Voorafgaand aan een formeel voorstel van de Europese Commissie voor nieuwe regelgeving laat de Commissie meestal een studie uitvoeren naar de haalbaarheid en wenselijkheid van een mogelijk wetgevend initiatief. Aansluitend roept de Commissie meestal bestaande expertengroepen samen of creëert ze naargelang de behoefte een nieuwe expertenforum om na te gaan wat de noden, probleempunten en hiaten in de Europese wetgeving zijn bij het uitwerken van deze nieuwe regelgeving. Aangezien de experten in deze fase niet de Lidstaten vertegenwoordigen, geven zij hier een persoonlijk advies als expert aan de Commissie. Naast ambtenaren kan de Commissie ook vertegenwoordigers van belangengroepen op een dergelijk forum uitnodigen.

Naast de raadpleging van experten, organiseert de Europese Commissie ook vaak (online) publieke consultaties en/of conferenties om de meningen van het middenveld te inventariseren, al dan niet na de publicatie van een groen- of een witboek.

Op basis van de input van experten en verschillende stakeholders stelt de Commissie een voorstel voor nieuwe regelgeving op.

Onderhandelingsfase

Na publicatie van het Commissievoorstel gaat deze tekst naar de Europese Ministerraad en het Europees Parlement. Een voorstel van de Commissie inzake milieu volgt in de meeste gevallen de medebeslissingsprocedure. Deze procedure houdt in dat zowel Raad als EP het eens moeten worden over de uiteindelijke tekst. Ze kunnen hiervoor tot drie lezingen gebruiken.

Aangezien de Europese Ministerraad de instelling is waarin de lidstaten van de EU rechtstreeks vertegenwoordigd zijn, legt Vlaanderen hier de nadruk voor het geven van haar insteek in de EU-regelgeving. Drie à vier keer per week komt op Europees niveau de ‘Werkgroep Milieu’ samen. Voor elk van deze vergaderingen moet een Belgisch standpunt worden voorbereid. Vier keer per jaar vindt een formele Europese Milieuraad plaats (ministerieel niveau) (ter volledigheid: elk voorzitterschap organiseert ‘zijn’ informele raad, d.w.z. twee informele raden per jaar).

Een uitgebreide uitleg i.v.m. de medebeslissingsprocedure is terug te vinden op de website van de Europese Raad (pdf - medebeslissingsprocedure).

Implementatie EU-regelgeving

Na de goedkeuring van de Europese regelgeving, krijgen de Lidstaten een bepaalde tijd voor de implementatie van die regelgeving in het nationale recht. De omzettingstermijn maakt soms deel uit van de onderhandelingen over de nieuwe regelgeving en kan daardoor verschillen per wetgevingsbesluit.

Een overzicht van de stand van uitvoering van de Europese milieuwetgeving vind je in bijlage 4 van het Milieujaarprogramma 2008 (PDF) (stand op 04.09.2007). Op het Departement Internationaal Vlaanderen vind je verder ook de maandelijkse rapportering van de minister bevoegd voor buitenlands beleid aan zijn collega's van de Vlaamse Regering over EU-dossiers, waarin onder meer de lopende omzettingen van milieurichtlijnen zijn opgenomen.

Indien de regelgeving niet tijdig, volledig of correct wordt omgezet, kan de Europese Commissie een inbreukprocedure inleiden.

Comitologie

De Commissie is bevoegd om de (kader)wetgeving op vlak van de EU uit te voeren. Concreet betekent dit dat in elk wetgevingsbesluit de omvang van de uitvoeringsbevoegdheden van de Commissie en de wijze waarop zij deze moet uitoefenen worden aangegeven. Vaak wordt bij die gelegenheid bepaald dat de Commissie zich moet laten bijstaan door een comité, volgens de zogenaamde comitologieprocedure.

De comités fungeren als discussiefora en hebben een belangrijke beslissingsbevoegdheid inzake de beschikkingen van de Commissie. De uitvoeringsmaatregelen (beschikkingen) worden door de comités goedgekeurd en worden dan beschikkingen van de Commissie of worden verworpen en moeten dan door de Raad worden behandeld. Ze zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van de lidstaten. Zij worden voorgezeten door de Commissie. Zij stellen de Commissie in staat met de nationale overheidsdiensten een dialoog te voeren voordat uitvoeringsmaatregelen worden vastgesteld. Aldus kan de Commissie ervoor zorgen dat zij zo goed mogelijk overeenstemmen met de realiteit in elk betrokken land.

Er zijn drie soorten comités (regelgevend comité, beheerscomité, raadgevend comité), die allen volgens een andere beslissingsprocedure werken. In het Europees milieubeleid worden meestal regelgevende comités ingesteld. Sinds 2006 bestaat er een nieuwe comitologieprocedure, de zogenaamde "regelgevende procedure met toetsing" die ook aan het Europees Parlement toelaat om inspraak te hebben tijdens de totstandkoming van de beschikkingen.

Rapportage

Opdat de Europese Commissie kan opvolgen wat de implicaties zijn van de opgelegde wetgeving, wordt in heel wat Europese milieuwetgevingsbesluiten omschreven wanneer en hoe de Lidstaten moeten rapporteren over de effecten van de nieuwe regelgeving op de toestand van het milieu.