Milieu en gezondheid

In navolging van de EU strategie voor milieu en gezondheid uit 2003, ontwikkelde de Europese Commissie in 2004 een EU actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010. Het actieplan heeft betrekking op drie grote thema's: het verbeteren van de informatieketen om het verband tussen vervuilingsbronnen en de gevolgen ervan voor de gezondheid beter te begrijpen; het overbruggen van de kenniskloof door onderzoek te versterken en nieuwe problemen inzake milieu en gezondheid aan te pakken; en het herzien van het beleid en het verbeteren van de communicatie. Momenteel is dit actieplan afgelopen en is het nog niet duidelijk of er een opvolger komt.

 

In september 2005 lanceerde de Commissie de Thematische Strategie Luchtkwaliteit, samen met een voorstel van richtlijn betreffende de luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa, met als lange termijn doel de luchtkwaliteit verbeteren tot zulk een niveau dat er geen negatieve effecten meer zijn op de menselijke gezondheid en het leefmilieu. De TS vermeldt ook andere relevante maatregelen die binnen het milieudomein genomen moeten worden (zoals herziening van de NEC-richtlijn, uitbreiding van de IPPC-richtlijn tot kleine stookinstallaties) evenals relevante maatregelen die binnen andere beleidsdomeinen genomen worden (zoals in het domein transport – met de euro-normen voor personenwagens en lichte bedrijfswagens, het eurovignet, of in de landbouw met een coherente en geïntegreerde aanpak voor stikstofbeheer.)

 

In het kader van de Thematische Strategie Lucht zou de Richtlijn inzake nationale emissieplafonds (national emission ceilings, NEC) uit 2001 moeten worden herzien. Doel is om de uitstoot van zwaveldioxide te verminderen met 80%, nitraatoxides met 60%, VOS met 50%, ammoniak met 30%, PM2.5 met 60% tussen 2000 en 2020. Ook methaanemissies moeten naar beneden. Instrumenten hiervoor zijn de herziening van emissieplafonds, maar er kan bv. ook onderzocht worden of marktinstrumenten kunnen bijdragen. Het voorstel was aangekondigd voor 2007, maar ondertussen is de lancering al vele malen uitgesteld.

 

Eind 2010 werd een Richtlijn inzake industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, IPPC) aangenomen, als herschikking van de bestaande richtlijn over geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, de titaandioxide-richtlijnen, de VOS/oplosmiddelen-richtlijn, de richtlijn afvalverbranding en de richtlijn grote stookinstallaties. De richtlijn beoogt lucht-, water- en bodemverontreiniging veroorzaakt door industriële installaties te verminderen en regelt de uitstoot van onder meer zwaveldioxide, stikstofoxiden, stofdeeltjes, asbest en zware metalen voor ongeveer 52 000 installaties. De herschikking verzekert een meer geharmoniseerde en strengere uitvoering van emissiegrenswaarden op basis van de schoonste beschikbare technologie (Best Beschikbare Technieken, BBT) en behoudt de vergunningsplicht voor elke installatie. De nieuwe richtlijn besteedt bijzondere aandacht aan het ondersteunen en intensiveren van het gebruik van BBT, het versterken van het instrumentarium rond naleving en handhaving van de richtlijn, het bevorderen van innovatie en nieuwe technieken en de bescherming van bodem- en grondwater. De nieuwe richtlijn moet door de lidstaten uiterlijk 7 januari 2013 zijn omgezet.

In 2006 werden een richtlijn en een verordening inzake de registratie en evaluatie van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (REACH) aangenomen. In het REACH systeem voor registratie, evaluatie en autorisatie van chemicaliën moeten bedrijven die chemicaliën vervaardigen of invoeren informatie verzamelen over de eigenschappen van een stof, de gebruiksrisico's ervan beoordelen en maatregelen nemen om alle vastgestelde risico's te beheren. Registratie is de kern van Reach. Chemicaliën die in hoeveelheden van een ton of meer per jaar en per fabrikant of importeur worden vervaardigd of ingevoerd, worden in een centrale databank opgenomen.

 

In 2004 publiceerde de Commissie de mededeling “Naar een Europese strategie voor nanotechnologie” waarin wordt geschetst op welke wijze nanotechnologie kan leiden tot innovaties die bijdragen tot de oplossing van talrijke problemen van de hedendaagse samenleving. Onder “nanotechnologie” verstaat men de wetenschap en technologie op nanoschaal van atomen en moleculen (waarbij nano = 10^-9 = een miljardste). Door manipulatie van atomen of moleculen op nano-schaal kunnen nieuwe materialen en technologieën geproduceerd worden met nieuwe functies en prestaties. Via nanotechnologie zou het verder mogelijk zijn minder grondstoffen te benutten bij de productie met hogere prestaties; en minder afval te produceren tijdens de levenscyclus van het product. Het is echter belangrijk dat nanotechnologietoepassingen voldoen aan de eisen ten aanzien van een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid, de veiligheid, de consument en het milieu. Als gevolg van hun geringe formaat, kunnen nanodeeltjes zich immers op een onvoorspelbare manier gedragen. Meer inzicht in de mogelijke risisco’s van nanotechnologie is dan ook meer dan gewenst om de uitdaging van de recente bezorgdheid inzake tekort aan toxiciteitsdata van nanomaterialen en hun impact op milieu en gezondheid aan te gaan.

 

Momenteel bestaat er geen specifieke wetgeving voor nanotechnologie; toch worden nanomaterialen al massaal geproduceerd en gebruikt. In juni 2008 publiceerde de Commissie een Mededeling inzake de regelgevingsaspecten van nanomaterialen. Hierin wordt geconcludeerd dat de huidige wetgeving in beginsel de potentiële gezondheids-, veiligheids- en milieurisico’s van nanomaterialen bestrijkt; de bescherming van de gezondheid, de veiligheid en het milieu moet echter vooral worden verbeterd door een betere toepassing van de bestaande wetgeving. De commissie benadrukt verder dat de kennis over essentiële vraagstukken als de typering en de gevaren van nanomaterialen, blootstelling, risicobeoordeling en risicomanagement moet worden vergroot. De Commissie zal in 2011 verslag doen van de vooruitgang op het gebied van implementatie van bestaande wetgeving gerelateerd met nanomaterialen.