Een nieuwe kijk op milieuhandhaving …

Nieuw decreet, nieuwe afdeling

Al geruime tijd werden vanuit verschillende hoeken vragen gesteld bij het gebrek aan een doeltreffende milieuhandhaving. Tot voor kort werd de milieuhandhaving immers gekenmerkt door een aanpak van milieumisdrijven via verscheidene sectorale wetten en decreten (water, bodem, lucht, geluid, …), zonder dat daarin sprake was van enige uniformiteit. Bovendien bleven heel wat milieumisdrijven de facto ongesanctioneerd. Nochtans geldt de handhaving als het sluitstuk van een goed beleid. Hoog tijd dus voor verandering!

In het Decreet van 5 april 1995 houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid (het DABM) werd door het Decreet van 21 december 2007 een titel XVI “Toezicht, handhaving en veiligheidsmaatregelen “ toegevoegd, het "Milieuhandhavingsdecreet" genaamd.

Het nieuwe Milieuhandhavingsdecreet (MHD) moet voorzien in een goed gecoördineerd handhavingsbeleid (cf. de oprichting van de Vlaamse Hoge Raad voor de Milieuhandhaving – www.vhrm.be), een efficiëntere organisatie van de milieuhandhaving en meer eenduidigheid, zowel bij de uitoefening van het toezicht als bij de toe te passen sancties. De belangrijkste hervorming bij het toezicht en de sanctionering in het nieuwe Milieuhandhavingsdecreet is de duidelijke optie voor een bestuurlijk handhavingsmodel. Zo krijgt de strafrechtelijke handhaving een sterke medespeler in de vorm van bestuurlijke handhaving.

In deze context kreeg het Departement LNE er een nieuwe afdeling bij: de afdeling Milieuhandhaving, Milieuschade en Crisisbeheer (AMMC). Sinds 1 mei 2009 staat AMMC in voor de bestuurlijke sanctionering van het hele milieurecht (milieuhygiëne- en milieubeheersrecht).

Inbreuk of misdrijf?

In het MHD wordt een onderscheid gemaakt tussen milieu-inbreuken en milieumisdrijven. De milieu-inbreuken zijn inbreuken op administratieve formaliteiten, die de Vlaamse regering heeft opgesomd in een lijst en die op het terrein worden vastgesteld door bevoegde toezichthouders. Deze inbreuken worden bijgevolg uit het strafrecht gelicht (depenalisering).. Wel kunnen nu exclusieve bestuurlijke geldboeten (met een maximum tot 50.000 euro) worden uitgesproken door de AMMC.

Voor milieumisdrijven daarentegen, met name ernstige vormen van milieucriminaliteit, bv. schendingen die (kunnen) leiden tot gezondheidsschade, zal het strafrecht als sanctie-instrument mogelijk blijven, maar niet meer de enige piste zijn. Hier is het de procureur des Konings die, na ontvangst van het proces-verbaal waarin een milieumisdrijf wordt vastgesteld, beslist om al dan niet over te gaan tot strafrechtelijke behandeling. Beslist het parket om niet strafrechtelijk te behandelen, dan verhuist het dossier definitief naar het bestuurlijk niveau, waar een alternatieve bestuurlijke geldboete (met een maximum voorzien op 250.000 euro) kan worden opgelegd door de AMMC. Beslist het parket om wel strafrechtelijk te behandelen, kan dit onverminderd leiden tot strafrechtelijke geldboeten en/of gevangenisstraffen of een minnelijke schikking.
Tegen de beslissingen van de AMMC waarbij een alternatieve of exclusieve bestuurlijke geldboete wordt opgelegd, kan de overtreder in beroep gaan bij het nieuwe Milieuhandhavingscollege (www.mhhc.be).

Toezichthouders kunnen op milieu-inbreuken of milieumisdrijven reageren met een raadgeving of aanmaning, maar zij kunnen ook bestuurlijke maatregelen opleggen (bevel tot staking, bevel tot regularisatie en/of bestuursdwang). Als de overtreder beslist in beroep te gaan tegen de bestuurlijke maatregel, is het tevens de AMMC die instaat voor het formuleren van een advies in de beroepsprocedure bij de minister.

Verdere opdrachten

Daarnaast zorgt de AMMC, in het kader van het Milieuschadedecreet (MSD), ook voor de coördinatie van de decretaal voorziene opdrachten, zoals de beoordeling van aard, omvang en ernst van de milieuschade, de aanwijzing van de schadeveroorzaker, het opleggen van preventieve en herstelmaatregelen, het verhalen van de kosten, het behandelen van verzoeken om maatregelen, het organiseren van de samenwerking bij grensoverschrijdende schadegevallen en het rapporteren over de toepassing van het MSD. Dit gebeurt uiteraard in nauw overleg met de andere betrokken afdelingen en agentschappen van LNE.

Tot slot staat het AMMC, samen met crisismanager Wilfried Van den Acker, in voor de coördinatie en opvolging van het crisisbeheer bij milieu-incidenten en het beleid terzake.

De wetgevende bepalingen zijn voorhanden en de nodige instellingen zijn opgericht.
AMMC is intussen negen maanden aan het werk, en heeft al een 400-tal boetedossiers in behandeling. Enkele milieu-incidenten in het najaar 2009, o.a. de vervuiling van de Zenne, maken dat AMMC ook inzake crisisbeheer niet meer aan haar proefstuk toe is.
Verder wil de AMMC via de LNE-werkgroepen milieuhandhaving en milieuschade, en via de Vlaamse Hoge Raad voor de Milieuhandhaving, ook een goede samenwerking uitbouwen met alle andere actoren binnen en buiten LNE.

Het team van de AMMC, zijnde Sigrid Raedschelders (afdelingshoofd), Dries Wouters (economische schadewaardering), Ivo Cluyts (wetenschappelijk-technische benadering), Adelheid Rosseel, Lieveke De Frenne en Tine Renders (juridische ondersteuning) en Betty Parisel, Leen Vermeulen en Iris Baeyens (secretariaat) zet alvast zijn opdracht met enthousiasme verder, met de missie van het Departement LNE voor ogen: het bundelen van de krachten voor een kwaliteitsvol leefmilieu!

Lieveke De Frenne is jurist bij de afdeling Milieuhandhaving, Milieuschade en Crisisbeheer